Zmiany w ubezpieczeniu rolników

W dniu 24 kwietnia 2009 r. Sejm RP przyjął ustawę o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników (DzU nr 79, poz. 667), która wejdzie w życie od 1 października 2009 roku, tj. od IV kwartału br. Regulacja ta wychodzi naprzeciw licznym postulatom, także środowisk rolniczych, odnośnie zróżnicowania wysokości składek na ubezpieczenie społeczne rolników w zależności od wysokości dochodów osiąganych z gospodarstwa rolnego.

Celem przyjętych rozwiązań jest zwiększenie udziału grupy rolników osiągających najwyższe dochody z działalności rolniczej w finansowaniu świadczeń emerytalno-rentowych rolniczych. Ustawa wprowadza bowiem instytucję dodatkowej składki na ubezpieczenie emerytalno-rentowe dla rolników prowadzących gospodarstwa rolne, których powierzchnia użytków rolnych przekracza 50 ha przeliczeniowych.

Składka podstawowa na ubezpieczenie emerytalno-rentowe dla wszystkich ubezpieczonych rolników i domowników pozostanie nominalnie na takim samym poziomie jak dotychczas, z tym, że będzie naliczana miesięcznie, a nie kwartalnie.

Podstawowa składka miesięczna wynosić będzie 10% kwoty emerytury podstawowej (najniższej emerytury, która od marca do grudnia 2009 roku wynosi 675,10 zł). Dodatkowa składka miesięczna za rolników prowadzących gospodarstwa rolne powyżej 50 ha przeliczeniowych będzie zróżnicowana. Rolnicy prowadzący gospodarstwa rolne powyżej 50 ha przeliczeniowych, ale nie większe niż 100 ha przeliczeniowych, będą opłacać dodatkową składkę miesięczną w wysokości 12% kwoty emerytury podstawowej, i odpowiednio: rolnicy prowadzący gospodarstwa rolne w granicach 100-150 ha przeliczeniowych - 24% kwoty emerytury podstawowej, 150-300 ha przeliczeniowych - 36% kwoty emerytury podstawowej, a powyżej 300 ha przeliczeniowych - 48% kwoty emerytury podstawowej.

Za rolników i domowników, podlegających ubezpieczeniu społecznemu rolników i prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą składka podstawowa na ubezpieczenie emerytalno-rentowe, tak jak dotychczas, będzie naliczana w wymiarze podwójnym, czyli wynosić będzie 20% kwoty emerytury podstawowej. Będzie ona zwiększona o składkę dodatkową zgodnie z wyżej opisaną zasadą.

Natomiast składka na ubezpieczenie wypadkowe, chorobowe i macierzyńskie za rolników i domowników ubezpieczonych w KRUS prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą, zgodnie z nowymi przepisami, zostanie obniżona do wymiaru jednokrotnego. Ustawodawca uznał bowiem za zasadne, aby składka na ubezpieczenie wypadkowe, chorobowe i macierzyńskie była jednakowa dla wszystkich ubezpieczonych, ponieważ jest to ubezpieczenie samofinansujące, a świadczenia z tego ubezpieczenia związane są wyłącznie z ryzykiem prowadzenia działalności rolniczej, a nie pozarolniczej działalności gospodarczej. Nie było więc dalszego uzasadnienia do obciążania rolników i domowników prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą podwójną składką na ubezpieczenie wypadkowe, chorobowe i macierzyńskie.

Konsekwencją wprowadzenia znacznie wyższych niż obecnie składek na ubezpieczenie emerytalno-rentowe dla niektórych grup rolników było odejście od kwartalnej niepodzielnej składki na ubezpieczenie społeczne rolników. Składki na ubezpieczenie społeczne rolników począwszy od IV kwartału br. będą naliczane w wymiarze miesięcznym, mimo iż nadal będą opłacane przez rolników (płatników składek) w układzie kwartalnym. W przypadku, gdy okres podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników będzie krótszy niż miesiąc, wysokość należnej składki (podstawowej i dodatkowej) obliczana będzie proporcjonalnie do liczby dni podlegania temu ubezpieczeniu. Analogicznie będą ustalane składki na ubezpieczenie wypadkowe, chorobowe i macierzyńskie.

W tabeli 1 przedstawiono w jaki sposób kształtować się będzie wymiar składek miesięcznych na ubezpieczenie emerytalno-rentowe od 1 października 2009 roku w zależności od statusu ubezpieczonego oraz wielkości gospodarstwa rolnego.

Emerytura podstawowa, której aktualna kwota stanowi podstawę naliczania składek na ubezpieczenie emerytalno-rentowe w systemie ubezpieczenia społecznego rolników, równa jest kwocie najniższej emerytury określonej w ustawie z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (DzU z 2004 r. nr 39, poz. 353, z późn. zm.). Zgodnie z tą ustawą, najniższa emerytura podlega corocznej waloryzacji od 1 marca. Aktualna wysokość najniższej emerytury (675,10 zł) obowiązywać będzie do lutego 2010 roku.

Tabela 2 przedstawia w jaki sposób będą kształtować się łącznie obciążenia z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników w IV kwartale br. z uwzględnieniem obowiązującej ww. kwoty emerytury podstawowej w tym kwartale oraz składki na ubezpieczenie wypadkowe, chorobowe i macierzyńskie. Zgodnie z omawianą ustawą, miesięczna składka na ubezpieczenie wypadkowe, chorobowe i macierzyńskie w IV kwartale br. wynosić będzie jedną trzecią kwartalnej składki na to ubezpieczenie obowiązującej w III kwartale tego roku.

Nowa ustawa nie wprowadza żadnych dodatkowych zmian odnośnie trybu ustalania wymiaru składki na ubezpieczenie wypadkowe, chorobowe i macierzyńskie. Począwszy od I kwartału 2010 r., tak jak dotychczas, wysokość miesięcznej składki na to ubezpieczenie ustalać będzie na każdy kwartał Rada Ubezpieczenia Społecznego Rolników, reprezentująca interesy ogółu ubezpieczonych i świadczeniobiorców KRUS. Prezes KRUS ogłaszać będzie jej wysokość w "Monitorze Polskim" co najmniej 14 dni przed pierwszym dniem kwartału.

Zgodnie z generalną zasadą wynikającą z ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, termin płatności składek na ubezpieczenie społeczne za każdy kwartał przypada ostatniego dnia pierwszego miesiąca danego kwartału. Jednakże z uwagi na fakt, że przedmiotowa nowelizacja wchodzi w życie z dniem 1 października 2009 roku, termin opłacenia składek za IV kwartał 2009 roku przedłużony został do 31 grudnia br.

W terminie do 30 listopada KRUS przekaże płatnikom składek na ubezpieczenie społeczne rolników informację o ich wysokości, a tym, którzy posiadają gospodarstwa rolne o powierzchni użytków rolnych przekraczających 50 ha przeliczeniowych, wyda w tym terminie decyzje o obowiązku opłacania dodatkowej składki miesięcznej na ubezpieczenie emerytalno-rentowe.

Ubezpieczenie społeczne rolników będzie przysługiwało jedynie w okresie, w którym zostały spełnione warunki do objęcia tym ubezpieczeniem. Ubezpieczenie na wniosek będzie następowało od dnia wskazanego we wniosku o objęcie ubezpieczeniem, nie wcześniej jednak niż od dnia, w którym wniosek został złożony, a ustanie od dnia wskazanego w oświadczeniu złożonego przez ubezpieczonego, nie wcześniej jednak niż od dnia, w którym oświadczenie zostało złożone w Kasie albo od pierwszego dnia okresu, za który składka nie została opłacona.

W sytuacji, gdy po wejściu w życie nowych przepisów rolnik opłaci składki na ubezpieczenie społeczne za cały kwartał, a następnie w trakcie kwartału przestanie podlegać temu ubezpieczeniu, powstała nadpłata zostanie rozliczona zgodnie z przepisami art. 41b ust. 10-15 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Oznacza to, że nadpłacone lub nienależnie opłacone składki zostaną z urzędu zaliczone na poczet zaległych lub bieżących składek, a w razie ich braku - na poczet przyszłych składek, chyba że płatnik złoży wniosek o ich zwrot. Zwrotowi podlegają nadpłacone lub nienależnie opłacone składki, jeżeli są one wyższe od kwoty stanowiącej równowartość sumy kosztów powiadomienia płatnika o nadpłacie listem poleconym oraz kosztów jej zwrotu. Wówczas Kasa zawiadamia płatnika o kwocie nadpłaconych lub nienależnie opłaconych składek podlegających zwrotowi, a płatnik może w terminie 7 dni od dnia otrzymania zawiadomienia, złożyć wniosek o zwrot nadpłaconych lub nienależnie opłaconych składek. W razie braku przyszłych należności z tytułu składek, nadpłacone lub nienależnie opłacone składki zostaną płatnikowi składek zwrócone z urzędu. Prawo do zwrotu składek przedawnia się po upływie 10 lat od terminu ich wymagalności i wówczas składki nie podlegają zwrotowi.

Tabela 1. Wymiar miesięcznych składek na ubezpieczenie emerytalno-rentowe od 1 października 2009 roku, w zależności od statusu ubezpieczonego i wielkości gospodarstwa rolnego

Tabela 2. Wysokość składek na ubezpieczenie społeczne rolników w IV kwartale 2009 roku

Lidia Dymek
KPODR Minikowo, PZDR w Wąbrzeźnie
na podstawie:
www.minrol.gov.pl,  www.krus.gov.pl,  DzU z 2009 r. nr 79, poz. 667

09 2009