Forum Zbożowe w Minikowie

W K-P ODR w Minikowie w pierwszym dniu marca odbyło się Forum Zbożowe organizowane przy współudziale Przedsiębiorstwa Nasiennego ROLNAS oraz Polskiej Izby Nasiennej., w którym uczestniczyło ponad 100 hodowców, producentów materiału nasiennego, oraz dystrybutorów i rolników.

Każdy z tematów poruszanych na Forum wywoływał ożywioną dyskusję wśród uczestników. A okazały się one bardzo interesujące, bowiem między innymi poruszane były zagadnienia perspektyw w produkcji i zagospodarowaniu zbóż, nowości odmianowych oraz wzbudzające kontrowersje tematy dotyczące regulacji ochrony prawnej odmian roślin i dopłat do kwalifikowanego materiału nasiennego.

Problem zbożowy w nowych warunkach gospodarczych Polski

Z wielkim zainteresowaniem wysłuchano wystąpienia prof. Mieczysława Jankiewicza, który zaprezentował temat: Problem zbożowy w nowych warunkach gospodarczych Polski. W tym miejscu należy podkreślić, że prof. Jankiewicz od lat zajmuje się problemami gospodarczego wykorzystania zbóż i konieczność większego ich docenienia w technologii żywności i żywieniu człowieka. Pozwolę sobie zacytować słowa prof. Jankiewicza: "Istotne znaczenie dla przyszłości rozwoju tego działu gospodarki narodowej (czyli polskiego potencjału w dziedzinie produkcji i przetwórstwa zbóż) mają zmiany zachodzące w polskim rolnictwie . W strukturze zasiewów bardzo wysoka pozycję mają aktualnie rośliny zbożowe. Utrzymuje się zainteresowanie uprawą pszenicy. Znacznie maleje natomiast rola żyta. Również inne zboża niechlebowe traktowane są z umiarkowaną uwagą. Szczególny wzrost produkcji obserwuje się w przypadku kukurydzy. Jest to zjawisko nowe, o charakterze bardzo dynamicznym, zmieniające w sposób bardzo istotny sytuację w krajowym bilansie paszowym. Oczekiwane są dalsze zmiany w strukturze produkcji zbóż. Podjęte ostatnio decyzje dotyczące biopaliw spowodują już w przyszłym roku przeznaczenie większego areału pod uprawę rzepaku. Zmniejszy się obszar przeznaczony na uprawę pszenicy. Nie poprawi się najprawdopodobniej sytuacja żyta. Nadal ugruntowywać się będzie znacząca rola kukurydzy."

Obecna sytuacja oraz perspektywiczne tendencje są konsekwencją chaotycznie funkcjonującego rynku zbożowego, określonych uwarunkowań Wspólnej Polityki Rolnej oraz lekceważenia strategii w sferze szeroko pojętego problemu zbożowego. Strategia ta powinna godzić interes ekonomiczny rolników z potrzebami gospodarki, ale również zabezpieczać potrzeby wynikające z bezpieczeństwa żywnościowego narodu. W związku z tym prof. Jankiewicz widzi potrzebę konsolidacji działań tzw. łańcucha technologicznego w przetwórstwie zbóż, a więc inicjatywy środowisk rolniczych i producenckich oraz oddziaływania presji konsumentów. W wielu krajach zboża traktowane są nie tylko jako surowiec dla celów paszowych i konsumpcyjnych, ale w coraz szerszym zakresie wykorzystywane są w przemyśle jako surowiec do produkcji skrobi, alkoholu, środków słodzących, tworzyw i innych. I tu rodzi się nowa szansa dla wykorzystania nadwyżek zbóż. W krajach UE wytwarza się już 74 rodzaje środków słodzących, dla których surowcem są zboża. Wytwarzane są preparaty skrobiowe w różny sposób modyfikowane, które pełnią rolę stabilizatorów, zagęstników, regulatorów itp. Znajdują one zastosowanie nie tylko w produkcji żywności, ale głównie w przemyśle chemicznym, papierniczym, tworzyw sztucznych. Dobrym zwiastunem dla producentów zbóż jest to, że w Polsce funkcjonują już firmy, które wykorzystują surowiec zbożowy między innymi w technologii produkcji syropu izoglukozowego, tworzyw sztucznych, papieru, produkcji płyt stolarskich. Dla producentów zbóż rysuje się więc nowa przyszłość, która powinna dać im szansę uzyskiwania godziwych efektów ekonomicznych z produkcji roślinnej. Wg prof. Jankiewicza niepokojącym jest fakt marginalnego traktowania żyta, dla którego uprawy w Polsce istnieją sprzyjające warunki glebowo-klimatyczne. Regres, jaki nastąpił w produkcji i przetwórstwie żyta przyczynił się do braków surowcowych w produkcji i przetwórstwie żyta. Udział żyta w produkcji i konsumpcji pieczywa znacznie obniżył się, niestety przy aktywnym udziale przetwórców. Inercja i często wygodnictwo piekarstwa spowodowało bardzo trudne do odrobienia obecnie, obniżenie produkcji pieczywa żytniego, i co gorsze, utrwalenie u młodego pokolenia Polaków zmienionych przyzwyczajeń konsumpcji wyrobów piekarskich. Nie wszyscy uświadamiają sobie wagę problemu oraz skutki zdrowotne i ekonomiczne niedowartościowania żyta.

W ostatnim czasie wzrosło zainteresowanie Skandynawów, Niemców, Amerykanów walorami pieczywa żytniego, którego atrakcyjność kulinarna, ale przede wszystkim dietetyczna według medycyny i żywieniowców pełni znakomitą rolę w ograniczaniu tzw. schorzeń cywilizacyjnych i poprawy zdrowotności społeczeństwa w krajach bogatych.

Prof, Jankiewicz w swoim wystąpieniu wskazywał na różnorodne możliwości wykorzystania zbóż i na zakończenie stwierdził, że my Polacy zbytnio ulegamy ciśnieniu chwili, a za mało uwzględniamy potrzebę podejmowania działań w dłuższej perspektywie czasowej, co oznacza stworzenie długoterminowej strategii w sferze szeroko pojętego problemu zbożowego.

Samozaopatrzenie gospodarstw rolnych w nasiona - odstępstwo rolne

Zagadnienia dotyczące ochrony prawnej odmian roślin przedstawił Paweł Kochański Prezes Agencji Nasiennej z Leszna. Stosowanie kwalifikowanego materiału siewnego jest najtańszym sposobem zwiększenia i poprawy jakości produkcji roślinnej. Rokrocznie wprowadzane są nowe odmiany, które sprostać muszą nieustannie rosnącym wymaganiom zarówno ze strony rolników, jak i przemysłu spożywczego. Jednocześnie muszą spełniać określone warunki środowiskowe. Dlatego hodowcy odmian gatunków roślin rolniczych rokrocznie rejestrują nowe odmiany, a wytworzenie nowej odmiany wymaga wielu lat żmudnej pracy hodowcy i bardzo wysokich nakładów finansowych. Obecnie najważniejszym źródłem finansowania prac hodowlanych są opłaty należne hodowcom za korzystanie z istniejących odmian roślin w ramach zawartych umów licencyjnych oraz odstępstwa rolnego.

Rolnik, aby mieć gwarancje jakości nasion, rolnik przy zakupie powinien żądać oryginalnie zamkniętych opakowań, opatrzonych w urzędową etykietę, żądać świadectwa kwalifikacji materiału siewnego i wystawienia faktury na zakupiony materiał, a następnie sprawdzić, czy numer świadectwa kwalifikacji i numer partii nasion są zgodne z podanymi na fakturze. Dokumenty te będą niezbędne w przypadku ubiegania się o dopłatę z tytułu zużytego do siewu materiału siewnego.

Legalne korzystanie przez rolnika z odmiany chronionej wyłącznym prawem polega na tym, że rolnik kupuje siewny materiał kwalifikowany, wysiewa go, a zbiór przeznacza na dowolny cel niesiewny (sprzedaż, pasza). Zebranego materiału siewnego nie może przeznaczyć do siewu we własnym gospodarstwie lub w gospodarstwie innego rolnika.

Wyłączne prawo hodowcy do odmiany zostało ograniczone przez ustawodawcę poprzez tzw. odstępstwo rolne. Co to znaczy?

Odstępstwo rolne oznacza przywilej dla rolnika, który zezwala na wysianie bez zgody hodowcy zebranych przez siebie nasion odmiany chronionej w prowadzonym przez siebie gospodarstwie. Przywilej ten dotyczy określonych w ustawie gatunków roślin:

• dla odmian chronionych na terenie całej Unii Europejskiej -
  jęczmień, owies, pszenica zwyczajna, pszenica orkisz, pszenica twarda, pszenżyto, żyto, kanar, ryż, bobik, ciecierzyca pospolita, groch zwyczajny, koniczyna aleksandryjska, koniczyna perska, lucerna siewna, łubin żółty, wyka siewna, ziemniak, len oleisty (z wyjątkiem lnu włóknistego), rzepak, rzepik;
• dla odmian chronionych w Polsce - jęczmień, kukurydza, owies, pszenica zwyczajna, pszenżyto, żyto, rzepak, rzepik.

Aby skorzystać z odstępstwa rolnego, rolnik musi znać nazwę odmiany, którą chce wysiać. Siew nasion bez wiedzy o nazwie odmiany naraża rolnika na konsekwencje prawne i finansowe.

Odstępstwo rolne nie dotyczy odmian mieszańcowych i syntetycznych, co oznacza, że rolnikowi nie wolno wysiewać materiału ze zbioru odmian mieszańcowych i syntetycznych, ponieważ takie odmiany można siać jako kwalifikowany materiał siewny.

Za korzystanie z odstępstwa rolnego, czyli za wysianie nasion niekwalifikowanych z odmiany chronionej z własnego zbioru rolnik zobowiązany jest uiścić hodowcy opłatę. Zgodnie z ustawą rolnik w ciągu 30 dni od dnia siewu takiej odmiany powinien uiścić opłatę bez wezwania ze strony hodowcy. Z tego obowiązku zwolnieni są jedynie rolnicy posiadający gospodarstwo o powierzchni do 10 ha użytków rolnych.

Dopłaty z tytułu zużytego do siewu lub sadzenia materiału siewnego

Zagadnienia związane z dopłatami do materiału siewnego przedstawiła p.Kamila Pietrzak, z-ca dyrektora Terenowego Agenci Rynku Rolnego w Bydgoszczy.

Rolnik starający się o dopłatę musi zużyć do siewu lub sadzenia materiał siewny w kategorii elitarny lub kwalifikowany, zakupiony od przedsiębiorców wpisanych do rejestru przedsiębiorców dokonujących obrotu materiałem siewnym lub podmiotów prowadzących obrót materiałem siewnym, wpisanych do rejestru rolników, albo wyprodukowany we własnym gospodarstwie przez przedsiębiorcę wpisanego do rejestru przedsiębiorców.

Wniosek o dopłatę należy złożyć w oddziale terenowym Agencji Rynku Rolnego.

Dopłaty udzielane będą przez Agencję Rynku Rolnego w ramach pomocy de minimis w rolnictwie.

Czym jest pomoc de minimis?
Jest to rodzaj pomocy udzielanej przez państwo, której ogólna kwota pomocy nie może przekroczyć 3000 EUR dla jednego producenta rolnego w okresie trzech lat.

Producent rolny, który będzie ubiegał się o dopłatę do materiału siewnego zobowiązany jest:

• dołączyć do wniosku oryginał faktury zakupu materiału siewnego kategorii elitarny lub kwalifikowany (lub jej kopię potwierdzona za zgodność z oryginałem przez notariusza lub pracownika OT ARR) pochodzącej z okresu, w którym wysiany materiał siewny zbóż lub roślin strączkowych oraz od 1 września roku poprzedzającego wysadzenie sadzeniaków ziemniaka do 31 maja roku, w którym wysadzono sadzeniaki ziemniaka.
• lub dołączyć dokument wydania z magazynu materiału siewnego wyprodukowanego we własnym gospodarstwie wystawiony w roku, w którym materiał ten został wysiany lub wysadzony.

W 2007 roku o dopłaty do materiału siewnego mogą ubiegać się również rolnicy, którzy z powodu suszy w roku 2006 ponieśli szkodę w uprawach, wynoszącą nie mniej niż 30%.

Producent rolny, który będzie ubiegał się o dopłatę do materiału siewnego zobowiązany jest dołączyć do wniosku:

1. Oryginał faktury zakupu materiału siewnego kategorii elitarny lub kwalifikowany (lub jej kopię potwierdzona za zgodność z oryginałem przez notariusza lub pracownika OT ARR) pochodzącej z okresu:
• w którym został wysiany materiał siewny zbóż lub roślin strączkowych; w przypadku materiału siewnego zbóż można dołączyć również faktury zakupu dokonanego nie wcześnie niż w dniu 1 sierpnia 2006 roku,
• od 1 września 2006 r. do 31 maja 2007 r. w przypadku zakupu materiału siewnego sadzeniaków ziemniaka i wysadzenia go w roku 2007
• albo dokument wydania z magazynu materiału siewnego wyprodukowanego we własnym gospodarstwie wystawiony w roku, w którym materiał ten został wysiany lub wysadzony; w przypadku materiału siewnego zbóż można dołączyć również dokument poświadczający wydanie tego materiału z magazynu niw wcześnie niż w dniu 1 września 2006 roku.
2. Kopię protokołu oszacowania szkód określającego wysokość szkody w uprawach, potwierdzoną za zgodność z oryginałem przez kierownika ośrodka pomocy społecznej .
3. Kopię decyzji o udzieleniu pomocy społecznej, potwierdzoną za zgodność z oryginałem przez kierownika ośrodka pomocy społecznej.

Wnioski o przyznanie dopłaty będą dostępne w Oddziale Terenowym Agencji Rynku Rolnego i na stronach internetowych (www.arr.gov.pl) po wejściu w życie stosownych rozporządzeń.

Małgorzata Wojciechowska
K-PODR w Minikowie