Zbiór kukurydzy a jakość paszy

Kukurydza w naszych warunkach uprawiana jest głównie z przeznaczeniem na kiszonkę z całych roślin, na ziarno i na kiszonkę z rozdrobnionych kolb. Zróżnicowanie terminu zbioru kukurydzy pozwala na uzyskanie pasz o różnej zawartości składników pokarmowych, suchej masy i włókna, a więc pasz przydatnych w żywieniu zarówno przeżuwaczy, jak i zwierząt monogastrycznych.

W zależności od tego jaką paszę chcemy uzyskać i dla jakich zwierząt, powinniśmy zachować właściwy termin zbioru kukurydzy, gdyż wpływa on istotnie na jakość pozyskanej paszy. Termin zbioru związany jest z fazą rozwojową rośliny. Najwcześniej zbieramy kukurydzę przeznaczoną na kiszonkę, a najpóźniej uprawianą na ziarno.

Zbiór kukurydzy na kiszonkę z całych roślin powinniśmy wykonać w dojrzałości woskowej ziarna, przy zawartości suchej masy w całych roślinach na poziomie od 30 do 35%. Ponadto, udział kolb powinien być wysoki i winien stanowić około 50% plonu ogólnego suchej masy. Wartość pokarmowa kiszonki zależy od udziału kolb, a więc i plonu ziarna. Im wyższy jest ten udział, tym kiszonka ma większą wartość pokarmową.

Zbyt wczesny termin zbioru na kiszonkę jest niepożądany, gdyż uzyskujemy wówczas materiał o niższej zawartości suchej masy, a więc bardziej uwodniony i gorzej się zakiszający. Większe są też straty w procesie kiszenia z powodu wyciekania soków, a wraz z nimi składników pokarmowych. Mniej dojrzałe kolby nie gwarantują uzyskania kiszonki o dobrej jakości. Jakość surowca kiszonkowego możemy w pewnym stopniu regulować wysokością cięcia.

Nie wskazane jest również opóźnianie zbioru. Opóźniając zbiór uzyskujemy wprawdzie zwiększony udział kolb w plonie suchej masy, ale jednocześnie następuje obniżenie strawności całych roślin i zmniejszenie zawartości strawnej substancji organicznej, wskutek niekorzystnych zmian zachodzących w łodygach i liściach kukurydzy. W praktyce trudno taką kukurydzę dobrze rozdrobnić i dokładnie ubić na pryzmie, by stworzyć korzystne warunki do przebiegu procesu kiszenia. Kukurydza zbierana w późnych fazach wymaga dobrego pocięcia zapewniającego uzyskanie sieczki o długości 4-8 mm, co umożliwia rozdrobnienie około 70% ziarna. Ma to istotne znaczenie, gdyż całe ziarno, w stanie nienaruszonym nie jest trawione i jest wydalane z kałem.

Przy późnym terminie zbioru na kiszonkę, koniec woskowej - początek pełnej dojrzałości ziarna, należy używać sieczkarń wyposażonych w aktywne zgniatacze. Sieczkarnie takie zapewniają dobre rozdrobnienie łodyg, liści i ziarna, jakie jest potrzebne do uzyskania optymalnej jakości kiszonki.

W przypadku zbyt późnego zbioru kukurydzy może być ona narażona na działanie wczesnych przymrozków jesiennych, które powodują przerwanie wegetacji kukurydzy. Po wystąpieniu przymrozków należy natychmiast przystąpić do zbioru kukurydzy na kiszonkę, a także tej uprawianej z przeznaczeniem na ziarno. Wartość pokarmowa kiszonki z przemarzniętej kukurydzy zależy od wielkości uszkodzeń, fazy dojrzałości i czasu jaki upłynął od wystąpienia przymrozku do zbioru.

Kukurydza ma wysoką zawartość cukrów rozpuszczalnych i dobrze się kisi. Pożądany jest jednak dodatek środków konserwujących w postaci konserwantów chemicznych lub mikrobiologicznych, które zapobiegają wtórnej fermentacji w czasie pobierania i zadawania kiszonki.

Kukurydza może być zakiszana na pryzmach lub w specjalnych zbiornikach. Sam zbiór, układanie i uciskanie na pryzmie winno być przeprowadzone dość szybko, sprawnie i być zakończone w ciągu 2-3 dni. Pryzmy lub silosy z kiszonką powinny być przykryte folią i obciążone. Tak sporządzona kiszonka jest doskonałą paszą dla bydła i może być skarmiana już po 6 tygodniach.

Zbiór na CCM (kiszonka z rozdrobnionych kolb) przeprowadza się w fazie początku dojrzałości pełnej ziarna, przy zawartości suchej masy w kolbach na poziomie 50-55%. Uzyskuje się wówczas największe plony suchej masy i jednostek pokarmowych oraz najlepszy przebieg procesu kiszenia. Zbierając kolby na CCM uzyskuje się plony wyższe o 10-15% niż przy zbiorze na ziarno. CCM jest szczególnie przydatny w żywieniu trzody chlewnej.

Zbiór kukurydzy na ziarno przeprowadza się w dojrzałości pełnej. U wielu odmian występuje wówczas czarna plamka widoczna u nasady ziarniaka. Podczas zbioru zawartość wody w ziarnie powinna wynosić poniżej 40%. Pożądane jest, aby zawartość wody w ziarnie była jak najniższa, gdyż to pozwoliłoby znacznie ograniczyć koszty suszenia ziarna i zmniejszyć uszkodzenia ziarna w czasie omłotu. Opóźnienie zbioru kukurydzy sprzyja wysychaniu ziarna, co znacznie obniża koszty suszenia, powoduje też przyrost plonu ziarna. Nie wolno jednak przeciągać zbioru zbyt długo, gdyż następują straty plonu wskutek wylegania i szkód wyrządzanych przez ptactwo i zwierzynę łowną. Odmiany kukurydzy osiągają dojrzałość pełną ziarna w drugiej połowie września lub na przełomie września i października.

Ziarno kukurydzy powinno być bezpośrednio po zbiorze (w ciągu 24 godzin) poddane procesowi suszenia. Wilgotne i zanieczyszczone ziarno szybko ulega zagrzaniu i zepsuciu.

Jerzy Malewski
KPODR Minikowo, Oddział w Zarzeczewie,
PZDR we Włocławku

09 2009