Dokarmiamy ziemniaki

W regionie kujawsko-pomorskim w ponad 51 tys. gospodarstw rolnych uprawia się ziemniaki na powierzchni nieco powyżej 27 tys. ha. Stanowi to ok. 3% struktury zasiewów, a średnia wielkość plantacji nieznacznie przekracza powierzchnię 0,40 ha. Dość wysoka kultura rolna stwarza na tych glebach dobre warunki do wegetacji ziemniaków. Jednak region ten charakteryzuje się najmniejszymi opadami w okresie wegetacji, które oprócz nawożenia decydują o stabilności i wielkości plonu ziemniaków oraz jego jakości.

Brak opadów i nierównomierny ich rozkład w okresie czerwiec-sierpień powoduje, że pomimo poprawnej agrotechniki i optymalnego nawożenia, ziemniaki nie są w stanie pobrać z gleby przez system korzeniowy niezbędnych ilości składników do uzyskania zadowalających plonów. Dlatego też tuż po zwarciu rzędów należy dokonać interwencyjnego "dokarmiania" roślin roztworem mocznika lub nawozami dolistnymi. W obecnym okresie przy wysokich cenach nawozów doglebowych w celu osiągnięcia wysokich plonów ziemniaka korzystnie jest uzupełnienie niższych dawek nawożenia mineralnego - nawozami dolistnymi. Nawozy dolistne charakteryzują się całkowitą rozpuszczalnością w wodzie, a zawarte w nich sole mineralne w formie chelatów lub kompleksów organicznych są bardzo łatwo przyswajalne przez rośliny.

Makro- i mikroelementy zawarte w nawozach dolistnych przenikają do tkanek roślin przez naskórek i aparaty szparkowe znajdujące się na liściach i pędach. Najbardziej chłonne są młode liście, a szczególnie ich dolne części, gdzie znajduje się najwięcej aparatów szparkowych. Wyższa wilgotność i niższa temperatura tej strony liści sprzyja lepszemu pobieraniu składników. Najlepszą efektywność dolistnego nawożenia uzyskuje się przy zastosowaniu w opryskiwaczu rozpylaczy płaskostrumieniowych drobnokroplistych powodujących w łanie utrzymujące się zamgławianie lub opryskiwacze z pomocniczym strumieniem powietrza.

Wysoka przyswajalność składników w nawozach dolistnych jest wynikiem stosowania przez producentów dodatków, których zadaniem jest: zwiększanie przyczepności do liści i łodyg, przyśpieszenie wchłaniania składników i ułatwienie mieszania z pestycydami. W praktyce zabieg dolistnego nawożenia ziemniaków należy przeprowadzić późnym popołudniem lub wcześnie rano przy temperaturze 12-15oC na suche liście.

Przy niskim udziale azotu w nawozach mikroelementowych lub małych dawkach nawożenia doglebowego wskazany jest dodatek 6-10% roztworu mocznika. Natomiast przy wyższym poziomie nawożenia doglebowego i ponad 10% udziale azotu w nawozach dolistnych dodatek roztworu mocznika jest niecelowy, a niekiedy nawet szkodliwy, gdyż zwiększa wyraźnie zawartość azotanów w bulwach. Przy niedoborze fosforu i potasu w glebie i roślinach wskazane jest interwencyjne dolistne nawożenie roślin tymi składnikami. Fosfor najłatwiej jest przyswajany w postaci kwasu ortofosforowego. Dolistne dokarmianie fosforem przyspiesza dojrzewanie roślin, podnosi plon oraz wpływa na zmniejszenie uszkodzeń mechanicznych bulw podczas zbioru. Potas zwiększa efektywność fotosyntezy i oddychania, zwiększa zawartość potasu w bulwach, zmniejsza straty powodowane przez choroby w okresie przechowywania i ubytki masy na oddychanie. Najlepsza formą potasu jest siarczan potasu.

Mocznik
Do dolistnego nawożenia ziemniaków można zastosować mocznik. Jest to nawóz łatwo rozpuszczalny w letniej wodzie, który w stężeniu do 15 kg N/ha, (tj. do 30 kg mocznika rozpuszczonego w 300 l wody) nie powoduje poparzenia roślin. Na młode rośliny do pierwszego nawożenia zaleca się nieco mniejsze stężenie roztworu mocznika do 10 kg N/ha (ok. 20 kg mocznika). W sprzyjających warunkach atmosferycznych azot dostarczony z roztworu mocznika zostaje w 80% pobrany po 4-5 godzinach, a po 3 dniach w całości nie przedostaje się w ogóle do wód gruntowych i nie zanieczyszcza ich szkodliwymi azotanami. W zależności od wczesności odmian wskazane jest wykonanie 1-3 zabiegów nawożenia wodnym roztworem mocznika w odstępach 10-14-dniowych. Na glebach o małej zasobności w magnez bardzo efektywne jest dolistne stosowanie roztworu mocznika z dodatkiem siarczanu magnezu.

W ostatnim okresie pojawiły się na rynku nowe nawozy dolistne wykazujące wysoką efektywność nawożenia ziemniaków oraz poprawiające jakość bulw. Wymienić do nich należy Plonvit K, Sonatę Z i Alkalin PK 10:20. Wyniki doświadczeń polowych przeprowadzonych w ostatnich latach wykazują wzrost plonu w stosunku do obiektów kontrolnych (bez dolistnego nawożenia) wynosił on średnio od 12-18%. Wyższe efekty nawożenia dolistnego były na glebach kwaśnych i w latach suchych przy niższym poziomie nawożenia doglebowego.

Plonvit K
Plonvit K jest płynnym skoncentrowanym nawozem wieloskładnikowym z domieszką wszystkich niezbędnych mikroelementów i 15% zawartością N. Zastosowany 2-krotnie w dawce 2 l/ha ograniczał szerzenie się zarazy ziemniaka i alternariozy oraz wpłynął na wzrost plonu ziemniaka o 5,4 t/ha, tj. 14,8% w porównaniu do obiektu kontrolnego. Nieco lepsze efekty produkcyjne w plonie bulw uzyskano przy dwukrotnej dawce Plonvitu K zastosowanej w roztworze jednowodnego siarczanu magnezu. Zwyżka plonu w porównaniu do obiektu kontroli wynosiła 5,8 t/ha, tj. 15,8%. Nie stwierdzono ujemnego wpływu dolistnego nawożenia Plonvitem K na zawartość skrobi w ziemniakach.

Tabela 1
Wpływ dolistnego nawożenia Plonvitem K na plon ziemniaków i zawartość skrobi

Kontrola I - 80 kg N + 60 kg P2O5+ 120 kg K2O; kontrola II - 150 kg N + 110 kg P2O5+ 225 kg K2O.

Sonata Z
Bardzo efektywne okazało się dolistne nawożenia ziemniaków Sonatą Z, nawozem mikroelementowym bez- azotowym o dużej zawartości magnezu i siarki szczególnie przydatnym na gleby lekkie i kwaśne. Dolistne nawożenie Sonatą Z w dawce 2 x 1,5 kg/ha spowodowało zwiększenie plonu handlowego o 13,7%, a plonu frakcji sadzeniaka o 11,8% przy niższym poziomie nawożenia doglebowego. Dodatek roztworu mocznika do Sonaty Z zwiększył efekt nawożenia w plonie handlowym do 17,2%, a w plonie sadzeniaka do 24,6%. Sonata Z wpływała korzystnie na wzrost zawartości skrobi także na wyższym poziomie nawożenia doglebowego oraz na zwiększenie współczynnika rozmnażania.

Tabela 2
Zwyżka plonów ziemniaka badanych systemów dolistnego nawożenia do kontroli I i II. Wyniki średnie z lat 2003-2005

Alkalin PK
Duża zawartość potasu w Alkalinie PK 10:20 przy wysokim pH ogranicza szerzenie się zarazy ziemniaka. Doświadczenia polowe na glebach średnio zwięzłych wykazały dość wysokie efekty produkcyjne w plonie ziemniaków w wyniku dolistnego nawożenia Alkalinem PK 10:20. Przy poziomie nawożenia doglebowego (260 kg NPK/ha) w tym 80 kg N najlepsze efekty uzyskano przy 2-krotnym dolistnym nawożeniu Alkalinem PK 10:20 dawką 3 l/ha. Wzrost plonu ogólnego w porównaniu do kontroli wynosił 4,1 t/ha, tj. 12,0%. Przy jednorazowym nawożeniu dolistnym dawką 3,0 l/ha stwierdzono wysoki wzrost plonu sadzeniaków (17,7%), natomiast przy dwukrotnym nawożeniu tą dawką - 20,6%. Ponadto po dolistnym nawożeniu Alkalinem PK 10:20 stwierdzono wzrost współczynnika rozmnażania, co jest istotne w produkcji nasiennej i obniżenie zawartości szkodliwych azotanów w bulwach.

Tabela 3
Zwyżka plonu ziemniaków w porównaniu do kontroli w badanych systemach
nawożenia Alkalinem PK 10:20. Wyniki średnie z lat 2004-2006

Producentem nawozów dolistnych Plonvit K i Alkalin PK 10:20 jest INTERMAG Osiek Sp. z o.o., natomiast Sonaty Z jest ProLab Włocławek Sp. z o.o.

Do dolistnego nawożenia ziemniaków zalecane są także: Adob Mn w dawkach 2 x 2 l/ha, Basfoliar 36 E 2 x 5 l/ha, Ekosol K 3 x 1 l/ha i Mikrosol Zm 3 x 3 l/ha.

Zalety dokarmiania dolistnego
Stosując nawozy mikroelementowe o zawartości magnezu, miedzi i cynku można zmniejszyć koszty ochrony plantacji przed zarazą ziemniaka. Dolistne nawożenie ziemniaków poprawia jakość bulw oraz trwałość przechowalniczą i wpływa na obniżenie zawartości szkodliwych azotanów. Ekonomiczne efekty wzrostu plonu ziemniaka uzyskanego wskutek dolistnego nawożenia mikroelementami są bardzo duże i przewyższają 8-10-krotnie koszty poniesione na zakup nawozów i mechaniczne zabiegi oprysków.

Dolistne nawożenie ziemniaków makro- i mikroelementami jest uzasadnione ekonomicznie wszędzie tam, gdzie jest wysoki poziom kultury rolnej i wzorowa ochrona przed chwastami, chorobami i szkodnikami, a występują braki składników w glebie lub utrudnione pobieranie ich przez korzenie. Należy je traktować głównie jako zabieg uzupełniający lub interwencyjny, a nie naprawianie błędów popełnianych w agrotechnice ziemniaków. Efekty nawożenia dolistnego przy zaniedbanej agrotechnice na plantacji późno sadzonej, sadzeniakami niekwalifikowanymi, o małym zagęszczeniu oraz w warunkach niedostatecznej ochrony przed chorobami i szkodnikami będą znacznie mniejsze.Szczegóły dotyczące nawożenia ziemniaków, w tym także nawożenia dolistnego oraz nowoczesnych zasad agrotechniki, mechanizacji i ochrony ziemniaka znajdą Państwo w książkach: "Nawożenie ziemniaka" i "Sadzenie, pielęgnacja i ochrona ziemniaka", które można zakupić za zaliczeniem pocztowym u autora tego artykułu: Kazimierz Jabłoński, ul. Jana Pawła II 13/14, 75-452 Koszalin lub zamówić telefonicznie (094) 3431897.

dr inż. Kazimierz Jabłoński
Zakład Nasiennictwa i Ochrony Ziemniaka
IHAR Bonin