| Jak
przezimował?
Takie pytanie zadają wczesną wiosną wszyscy plantatorzy rzepaku.
Rzepak ozimy jest rośliną szczególnie narażoną na niekorzystne
warunki atmosferyczne panujące w okresie zimy i wczesnej wiosny.
W przypadku łagodnej zimy, kiedy rośliny są zdrowe i równomiernie
rozmieszczone na polu ocena stanu plantacji nie nastręcza
żadnych trudności. Błękitnozielona barwa roślin z zachowanymi
dużymi liśćmi okółkowymi świadczy o dobrej kondycji plantacji.
W przypadku ciężkiej zimy, kiedy brakuje okrywy śnieżnej,
temperatura spada poniżej -15oC, wieją suche, mroźne wiatry,
ocena strat w zasiewach rzepaku ozimego jest dość trudna ze
względu na różnorodny charakter uszkodzeń roślin. Czynniki
te powodują, że rośliny na plantacji przeważnie mają barwę
szarobrunatną lub spopielałą. Liście okółkowe opadają i tylko
liście sercowe zachowują jeszcze miejscami zielony kolor.
Do najczęściej spotykanych czynników powodujących uszkodzenia
roślin z widocznymi objawami zewnętrznymi należą:
-
wymarzanie - spowodowane niskimi temperaturami poniżej -15oC
przy braku okrywy śnieżnej, rośliny są jasno zielone, a
po odtajaniu wyglądają jak zważone i wkrótce więdną;
-
wysadzanie roślin - spowodowane wielokrotnym zamarzaniem
i rozmarzaniem gleby, rośliny mają odsłonięte szyjki korzeniowe,
leżą na ziemi, a ich korzenie są porozrywane;
-
wyprzenie - spowodowane zalegającą grubą warstwą śniegu
na nie zamarzniętej glebie lub wytworzeniem się skorupy
lodowej, objawem jest brunatnienie roślin;
-
wymakanie - spowodowane tworzącymi się zastoiskami wodnymi
z obfitych opadów deszczu lub rozmarzającego śniegu, rośliny
brunatnieją;
-
wysmalanie - spowodowane długotrwałymi wiatrami wysuszającymi,
rośliny mają wygląd spopielanych;
-
płatowy brak obsady - spowodowany przez szkodniki i dzikie
zwierzęta, rośliny mają ugryzione rozety liściowe poniżej
szyjki korzeniowej, sterczące zamierające korzenie.
Do oceny stanu przezimowania plantacji rzepaku należy przystąpić
dopiero po rozmarznięciu i obeschnięciu gleby. W pierwszej
kolejności należy dokonać obchodu pola i zbadać rodzaje uszkodzeń.
W tym celu wyznacza się powierzchnie próbne 1 m2 i określa
się przeciętną liczbę zdrowych roślin na plantacji. Do pomiarów
może służyć rama w kształcie kwadratu o powierzchni 1 m2.
W przypadku jej braku może to być taśma miernicza lub 4 m
sznurka i 4 paliki. Przydatną też będzie łopatka ogrodnicza
lub szpadel.
Powierzchnie próbne wyznacza się idąc po przekątnej pola lub
zakosami. W zależności od wielkości plantacji wyznacza się
określoną ilość powierzchni próbnych 1 m2.
Orientacyjnie na powierzchni 1 ha powinno ich być od 6 do
8, od 1-5 ha od 8 do 12, od 5-10 ha od 12 do 15, 10-20 ha
od 15 do 20, powyżej 20 ha od 25 do 30.
Innym sposobem wyznaczania powierzchni próbnej 1 m2 pod warunkiem,
że plantacja jest równo zasiana jest pomiar rządka rzepaku
przy użyciu taśmy mierniczej. W zależności od rozstawy międzyrzędzi
długość mierzonego rządka powinna wynosić:
33 cm - 3,00 m, 30 cm - 3,33 m, 25 cm - 4,00 m, 20 cm - 5,00
m, 15 cm - 6,66 m, 12 cm - 8,33 m.
Chcąc ocenić stan rośliny pod względem zdrowotności i uszkodzenia
powinno się ją odkopać i wyjąć z gleby. Następnie dokonać
oceny liści rozety, pąka wierzchołkowego, szyjki korzeniowej,
korzenia głównego i korzeni bocznych.
O zdrowiu części nadziemnej świadczy jędrność i ściśle przylegająca
skórka koloru intensywnej zieleni pąka wierzchołkowego, łodygi
i szyjki korzeniowej.
Miękka łodyga i szyjka korzeniowa ze schodzącą skórką po potarciu
ręką to efekt przemarznięcia pąka wierzchołkowego. Dodatkową
oznaką jest zmiana koloru młodych liści z intensywnego zielonego
na szaro zielony. Jeżeli przemarznięty jest tylko pąk wierzchołkowy,
a szyjka korzeniowa i korzenie są zdrowe, to roślina ma jeszcze
szansę utworzyć z pąków bocznych nowe pędy.
Twarda i nieodstająca skórka na korzeniu głównym i bocznych
świadczy o ich dobrej kondycji. Jeżeli przemarzły korzonki
boczne i nie ma uszkodzeń korzenia głównego, to roślina ma
jeszcze szansę na regenerację.
Jeżeli korzenie są miękkie, a skórka z tkanką korkową łatwo
odchodzi od korzenia, to roślina z chwilą wzrostu temperatury
staje się martwa i zaczyna gnić wydzielając charakterystyczny
zapach gnijącej kapusty.
Aby podjąć decyzję o dalszych losach plantacji należy policzyć
zdrowe rośliny na wybranych powierzchniach próbnych.
Do roślin zdrowych zalicza się rośliny z uszkodzonym pąkiem
wierzchołkowym i korzeniami bocznymi, ale zdrową szyjką korzeniową
i korzeniem głównym.
O pozostawieniu lub likwidacji plantacji decyduje liczba zdrowych
roślin przeciętnie na całym polu, równomierność obsady, stopień
uszkodzenia i możliwość regeneracji roślin.
Również ważny jest stopień zachwaszczenia i stan gleby.
Uznaje się, że do uzyskania normalnego plonu obsada zdrowych
lub częściowo uszkodzonych roślin powinna wahać się w granicach
40-70 sztuk na 1m2. Przyzwoity plon można uzyskać przy mniejszej
obsadzie pod warunkiem, że rośliny będą równomiernie rozmieszczone
na powierzchni pola. Plantacje powinno się zlikwidować, jeżeli
na 1 m2 jest mniej niż 20 roślin.
Bywają przypadki, że rolnicy biorąc pod uwagę koszty ewentualnych
przesiewów i poniesionych już nakładów decydują się na pozostawienie
plantacji kwalifikującej się do zaorania.
W przypadku, kiedy rośliny są w dobrej kondycji, równomiernie
rozmieszczone na polu, to po zasileniu nawozami azotowymi
i bronowaniu możliwe jest uzyskanie opłacalnego plonu.
Plantacja kwalifikuje się do zaorania, jeżeli z przyczyn agrotechnicznych
i ekonomicznych pozostawienie jej jest niecelowe.
Rzetelnie i sumiennie przeprowadzona lustracja, ocena stanu
roślin i obliczeń, to podstawa do podjęcia trafnej decyzji
o dalszych losach plantacji.
Zbigniew Skruszewicz
KPODR Minikowo,
Oddział w Zarzeczewie |
