Szkodniki atakują rzepak

Plantacja rzepaku ozimego wymaga wiosną szczególnej obserwacji. Tutaj powiedzenie "rolnik śpi, a na polu rośnie samo" zdecydowanie się nie sprawdza. Uzyskanie wysokiego
i dobrego plonu rzepaku wymaga od plantatora poznania wielu tajemnic uprawy tej bardzo ciekawej rośliny. Jednym z czynników wpływających na jakość i wielkość plonu jest wiosenna ochrona plantacji przed szkodnikami.

Zwalczanie szkodników rzepaku rolnicy często ograniczają do oprysku na słodyszka, zapominając, że równie duże szkody mogą spowodować chowacze (brukwiaczek, czterozębny, podobnik) czy pryszczarek kapustnik. Trudno zaproponować gotowy program walki ze szkodnikami, ponieważ ich naloty w zależności od pogody występują w różnym czasie i nasileniu. Aby skutecznie, ekonomicznie i bez uszczerbku dla środowiska niszczyć szkodniki, trzeba na bieżąco obserwować pole rzepakowe. Dlatego już wczesną wiosną należy pamiętać o żółtych naczyniach do pomiaru liczebności owadów, gdyż pierwsze szkodniki mogą pojawić się tak wcześnie, że ich zauważenie gołym okiem, bez tych naczyń, będzie niemożliwe.

Żółte naczynia na plantacji są środkiem pomocniczym i pierwszym źródłem informacji o ruszeniu nalotów owadów. Wykonywane obserwacje służą do wyznaczenia tzw. progów szkodliwości, to jest określenia na plantacji liczby szkodników, której przekroczenie powoduje podjęcie decyzji o konieczności wykonania zabiegu insektycydem (tabela).

Naczynia ustawiamy w odległości 10-20 m od brzegu pola, od strony pasów brzeżnych (np. lasów, miedz lub stanowisk po rzepaku), skąd można spodziewać się największych nalotów owadów. Na średniej plantacji powinno się umieścić około 4 naczyń. Wypełniamy je do połowy wodą, dodając podczas przymrozków kilka łyżek płynu do odmarzania szyb, natomiast po ustąpieniu przymrozków - kilka kropel płynu do mycia naczyń, który redukuje napięcie powierzchniowe i utrudnia szkodnikom wydostanie się z pułapki. Wysokość, na której umieszcza się żółte naczynia, należy dopasować do wysokości roślin na plantacji tak często, jak jest to konieczne. Tylko wtedy, gdy pułapki "rosną" wraz z łanem rzepaku, można liczyć na otrzymanie wiarygodnych wyników obserwacji. Aby zapobiec przelewaniu się wody z naczyń podczas deszczu, należy wykonać kilka małych otworów pod górnym brzegiem naczynia.

Progi ekonomicznej szkodliwości szkodników rzepaku ozimego

Wiosną rzepak atakowany jest najwcześniej przez chowacza brukwiaczka - bezpośrednio po ruszeniu wegetacji, gdy temperatura wzrośnie do około 6°C.

Początek składania jaj w zależności od pogody przypada na marzec lub początek kwietnia. Jaja są składane najczęściej do głównego pędu, nieco poniżej pąka kwiatowego, później czasami do pędów bocznych. Po 24 godzinach od złożenia jaj tkanka pęcznieje i staje się gąbczasta. Po 10-12 dniach na skutek żerowania larw wewnątrz łodygi tworzy się pusta komora.

W tym miejscu łodyga wygina się zygzakowato i pęka. Na roślinach porażonych przez brukwiaczka kwiatostany są rozstrzelone, nierówno kwitną, słabo zawiązują łuszczyny i nierównomiernie dojrzewają. Obniżenie plonu przy masowym wystąpieniu szkodnika może sięgać 30% i więcej.

Szkodnikiem łodygowym występującym nieco później jest chowacz czterozębny.

Występuje on powszechnie na polach po ubiegłorocznym rzepaku i na brzegach zadrzewień. Larwy żerują do końca kwitnienia roślin, początkowo w ogonku liściowym, a następnie drążą chodniki w rdzeniu łodygi. W jednej roślinie może zerować od kilku do kilkudziesięciu larw. Zaatakowana roślina nie wykazuje początkowo żadnych objawów. Natomiast przy silnym uszkodzeniu następuje zahamowanie wzrostu roślin, żółknięcie i zaginanie liści. Osłabione pędy łamią się na wietrze.

Najbardziej popularnym szkodnikiem rzepaku jest słodyszek rzepakowy, który występuje masowo na terenie całej Polski. Najczęściej pojawia się razem z chowaczem czterozębnym. Wylot osobników dorosłych następuje w kwietniu i maju. Chrząszcze uszkadzają pąki kwiatowe, niszcząc pylniki i słupek. Uszkodzone pąki i kwiaty opadają, a na pędzie pozostają jedynie szypułki.

Słodyszek rzepakowy największe szkody wyrządza podczas żerowania w fazie tworzenia przez pąki rzepaku zwartego kwiatostanu. Wejście roślin w fazę kwitnienia zmniejsza tę szkodliwość.

Chowacz podobnik jest szkodnikiem łuszczynowym. Pierwsze naloty tego chrząszcza pojawiają się w okresie tworzenia pąków kwiatowych i na początku kwitnienia. Chrząszcze żerują w kwiatach razem ze słodyszkiem. Następnie samica wygryza otworek i składa jajo do środka młodej łuszczyny. Larwa może zniszczyć od 3 do 7 nasion. Objawy uszkodzeń można rozpoznać po lekkim zgięciu łuszczyny w miejscu złożenia jaja oraz po wygryzionym otworze, przez który dorosła larwa opuszcza łuszczynę.

Uszkodzone przez chowacza podobnika rośliny narażone są na inwazję pryszczarka kapustnika. Ta muchówka również jest szkodnikiem łuszczynowym. Samice składają jaja do młodych łuszczyn, a także starszych, wcześniej już uszkodzonych przez chowacza. Wylęgłe larwy (do 20 w jednej łuszczynie) wysysają soki z młodych nasion oraz ze ścian łuszczyn. W konsekwencji łuszczyny pękają i osypują nasiona.

Mszyca kapuściana jest owadem z grupy szkodników ssących i pojawia się przeważnie na pasach brzegowych pól rzepaku, a następnie rozszerza się gniazdowo po plantacji. Najintensywniej występuje w okresie kwitnienia rzepaku. Wskutek wysysania soków komórkowych przedwcześnie obumierają kwiaty, łuszczyny oraz wierzchołki pędów znajdujące się nad koloniami mszyc.

Rośliny rzepaku niszczone przez szkodniki zawsze są bardziej narażone na porażenie chorobami grzybowymi. Zwalczając szkodniki na plantacji, pośrednio niszczymy również potencjalne ogniska chorób. Prawidłowo chroniąc rzepak przed inwazją szkodników w bardzo dużym stopniu wpływamy na wielkość i jakość jego plonu. Dlatego zachęcam do częstego obserwowania plantacji już od początku wegetacji, aby móc zauważyć kolejne szkodniki i w optymalnym terminie je niszczyć.

Maria Sikora
KPODR Minikowo,
Oddział w Przysieku