Arnika jest kolejną opisywaną przez nas rośliną,
z której pozyskuje się kwiaty na cele lecznicze. Podobnie
jak malwa i nagietek jest więc to interesująca roślina dla
małych gospodarstw z nadwyżką siły roboczej, gdzie z małej
powierzchni uprawy uzyskujemy znaczne dochody.
Opis rośliny i surowca
Arnika jest wieloletnią byliną, która występuje w stanie naturalnym,
czyli rośnie dziko między innymi w europejskich górach, także
polskich. Tu również występuje Arnika górska, również surowiec
leczniczy o analogicznych właściwościach. Jednak Arnika łąkowa
jest łatwiejsza do prowadzenia w warunkach polowych
Rzadko można ją spotkać na łąkach, obrzeżach
lasu czy niżu. Osiąga wysokość około 50 cm. Cała roślina ma
wartość leczniczą jednak obecnie podstawowym surowcem są koszyczki
kwiatowe, rzadziej surowcem jest ziele arniki zebrane w czasie
kwitnienia. W literaturze światowej można odnaleźć także doniesienia
o wykorzystaniu kłączy z korzeniami. We wszystkich przypadkach
surowiec pozyskiwany powinien być z kwitnących roślin, czyli
zwykle od czerwca do października. Ponieważ jednak głównym
towarem handlowym są kwiaty to pozostałe surowce pominę w
dalszym ciągu artykułu.
Kwiaty powinny być zbierane w dni słoneczne,
po ustąpieniu rosy. Muszą one być suszone w przewiewnych pomieszczeniach.
Uprawa
Obecnie głównym źródłem surowca są plantacje polowe, dawniej
arnikę pozyskiwano ze stanu naturalnego. Plantację można założyć
w dwojaki sposób przez wysiew nasion na rozsadnik do gruntu
bądź z rozsady. Druga metoda (użycie rozsady) zdaje się popularniejszą
i lepszą metodą, a na pewno mniej zawodną.
Arnika wymaga gleby próchnicznej, lżejszej.
Dobrym stanowiskiem jest gleba po okopowych, warzywach lub
rzepaku. Należy zwrócić uwagę by grunty przeznaczone pod produkcję
arniki nie były zachwaszczone i strukturalne. Polecane jest
stanowisko nasłonecznione zwykle południowe.
Arnika jest rośliną wieloletnią i raz założoną
plantację możemy użytkować nawet kilka lat. Zakładanie plantacji
łączy się ze standardową uprawą gleby wraz z zastosowaniem
nawożenia mineralnego w następujących ilościach (dawki w przeliczeniu
na 1 ha): azot - 80 kg w trzech równych dawkach, przy zakładaniu
plantacji, pogłównie i po zbiorze; fosfor - 70 kg, przed założeniem
plantacji; potas - około 100 kg, koniecznie przed założeniem
plantacji
Zabiegi pielęgnacyjne polegają na stałym
odchwaszczaniu i spulchnianiu gleby w miedzyrzędziach. Wiosną
w drugim roku uprawy należy części nadziemne rośliny usunąć
i zasilić plantację nawozami mineralnymi. Plantacje zakładane
z nasion wysianych wprost do gruntu należy pobronować zwracając
uwagę by nie zniszczyć roślin.
Zbiór
Arnika rośnie wolno niemniej jednak czas wykwitu kwiatów zwykle
następuje już w czerwcu. Zbiór kwiatów rozpoczynamy tuż przed
pełnym wykwitem, ponieważ zbyt późny zbiór rozwiniętego kwiatu
może spowodować rozsypanie się kwiatu w czasie suszenia, co
wpływa na jakość surowca, jego wygląd i cenę. Zbioru można
dokonywać wielokrotnie.
Suszenie raczej nie nastręcza problemów.
Podobnie jak inne kwiaty pozyskiwane latem możemy użyć strychów
lub innych suchych, przewiewnych pomieszczeń rozkładając pojedynczą,
cienką warstwę na siatkach bądź podłodze wyłożonej papierem.
Można także użyć suszarni, choć nie zbyt często jest to konieczne.
Kwiaty wysuszone należy pakować z ostrożnością, aby nie uległy
rozpadowi.
Cena dobrej jakości kwiatów arniki, czyli
całych, nie rozsypujących się, dobrze wysuszonych bez oznak
stęchlizny, waha się od 35 do 40 zł za kilogram. Średnia polecana
wielkość plantacji to od 0,20 do 0,40 hektara. Wydajność znacznie
rośnie wraz z wiekiem plantacji i może wynosić aż do kilkuset
kilogramów z jednej plantacji.
Zastosowanie
Do celów leczniczych używa się oprócz kwiatów także liści
i korzeń. Jest sporo preparatów z arniki, które spożywane
doustnie bardzo dobrze wpływają na układ krążenia, a także
działają przeciwzapalnie i zapobiegają obrzękom naczyń żylnych.
Ostatnio pojawiło się mnóstwo preparatów wykonanych na bazie
arniki, które stosuje się zewnętrznie przeciw krwiakom, stłuczeniom,
obrzękom, oparzeniom oraz wrzodom. Sposób użycia preparatów
i kwiatów arniki powinien być skonsultowany z lekarzem lub
farmaceutom.
Alina Lewandowska
