Co wynika z Ramowej Dyrektywy Wodnej
"Woda nie jest produktem handlowym takim, jak każdy inny,
ale raczej dziedziczonym dobrem, które musi być chronione,
bronione i traktowane jako takie" (preambuła RDW).
O
znaczeniu wody dla człowieka i całego ekosystemu nikogo nie
trzeba przekonywać. Z biegiem czasu zużywamy jej coraz więcej
i traktujemy jako dobro powszechne, a zasoby niewyczerpalne.
Tymczasem zasoby wody dyspozycyjnej dla człowieka są ograniczone,
ponieważ 97,4% całej wody, to słone morza i oceany, a z pozostałej
ilości aż 4/5 uwięzione jest w lodowcach.
Dodatkowo szybki rozwój cywilizacji spowodował gwałtowną degradację
wód, które podczas swojego obiegu zanieczyszczają się szkodliwymi
i niebezpiecznymi substancjami. Dostęp do wody stał się więc
utrudniony zarówno pod względem ilościowym, jak i jakościowym.
Główne źródła pogarszania stanu wód pochodzą z przemysłu,
rolnictwa i gospodarki komunalnej.
Pomimo podejmowanych przez Unię Europejską różnych kroków
i wydaniu wielu aktów prawnych, działania te okazały się niewystarczające.
Stąd wynikła potrzeba powstania aktu prawnego, który obejmowałby
zagadnienia gospodarowania wodami na terytorium całej Unii
Europejskiej. Tym zintegrowanym aktem jest Dyrektywa 2000/60/WE
Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 23 października 2000
roku zwana Ramową Dyrektywą Wodną (RDW), która obejmuje zapisy
zawarte w obowiązujących już 11 dyrektywach unijnych. Podstawowym
celem RDW jest zapewnienie obecnym i przyszłym pokoleniom
dostępu do wody dobrej jakości oraz umożliwienie korzystania
z niej przez przemysł i rolnictwo, przy jednoczesnej ochronie
środowiska naturalnego. Zapisy RDW dotyczą wszystkich typów
wód: zarówno powierzchniowych, przejściowych, przybrzeżnych,
jak i podziemnych.
Aby osiągnąć do 2015 r. (wyjątkowo do 2027 r.) we wszystkich
państwach UE dobry stan wód, a więc zarówno dobry stan ilościowy,
biologiczny, chemiczny, jak i ekologiczny, należy:
-
propagować zrównoważone korzystanie z wód oparte na długoterminowej
ochronie dostępnych zasobów wodnych,
-
podejmować przedsięwzięcia mające na celu poprawę stanu
czystości środowiska wodnego, a więc do ograniczania zrzutów
i emisji substancji niebezpiecznych,
-
stopniowo ograniczać zanieczyszczanie wód podziemnych i
zapobiegać ich dalszej eksploatacji,
-
zmniejszać skutki powodzi i suszy.
W Ramowej Dyrektywie Wodnej pojawiły się również nowe aspekty,
które nie występują w innych aktach dotyczących ochrony wód,
a mianowicie:
-
równoprawne traktowanie wszystkich użytkowników wody, a
więc sektora komunalnego, przemysłu i rolnictwa, przy uwzględnieniu
konieczności ochrony środowiska naturalnego,
-
zobowiązanie ochrony zasobów wodnych pod względem ilościowym
i jakościowym,
-
udział społeczeństwa w jej wdrażaniu, co pozwoli na dokładne
zidentyfikowanie problemów gospodarki wodnej oraz odpowiednie
dobranie programów naprawczych,
-
wprowadzenie instrumentów ekonomicznych, mających zagwarantować
ekonomiczną efektywność korzystania ze środowiska.
Działania wynikające z planu gospodarowania wodami będą miały
wpływ nie tylko na samą gospodarkę wodną, ale też na takie
dziedziny, jak planowanie przestrzenne, gospodarka komunalna,
przemysł, energetyka, rolnictwo, rybołówstwo, transport i
turystyka.
Zapisy RDW zostały wprowadzone również do prawodawstwa polskiego
m.in. do ustawy Prawo wodne, Prawo ochrony środowiska oraz
do aktów wykonawczych tych ustaw.
Na poziomie krajowym koordynatorem RDW jest Prezes Krajowego
Zarządu Gospodarki Wodnej, którym obecnie kieruje Minister
Środowiska. Udział we wdrażaniu mają wszystkie instytucje,
których działalność wiąże się w sposób bezpośredni lub pośredni
z gospodarką wodną. Zgodnie z RDW pierwszym krokiem w Polsce
było wyznaczenie obszarów dorzeczy na terenie kraju. Na tych
terenach prowadzone są analizy presji i oddziaływań antropogenicznych,
które obrazują wpływ działalności człowieka na stan wód powierzchniowych
i podziemnych oraz monitoring stanu wód. Pozwoli to określić
obecny stan poszczególnych części wód, przyczyny zagrożenia
tego stanu, jak również prawdopodobne zmiany, jakie będą zachodzić
w określonym przedziale czasowym. Konieczne będzie również
określenie najważniejszych do rozwiązania problemów związanych
z gospodarką wodną i podanie ich do publicznej wiadomości.
Następnie dla poszczególnego obszaru dorzecza należy opracować
program działań wraz z programem wodno-środowiskowym, który
obejmie podstawowe (minimalne wymogi) i uzupełniające działania
zmierzające do poprawy lub utrzymania dobrego stanu wód i
osiągnięcia celów środowiskowych. Działania te mogą obejmować
zarówno środki prawne, administracyjne i ekonomiczne, jak
również działania na rzecz ograniczenia emisji, rekonstrukcję
terenów podmokłych, zasady dobrej praktyki, promowania technologii
polegających na efektywnym wykorzystaniu wód itp.
Najpóźniej w grudniu 2007 r., mają być udostępnione istotne
problemy gospodarki wodnej na obszarze danego dorzecza, a
w 2008 r. projekty planów gospodarowania wodami. Działania
te będą konsultowane ze społeczeństwem. Niezmiernie ważne
jest, by wszystkie grupy społeczne włączyły się w działania
na rzecz racjonalnego gospodarowania wodą. Współpraca między
poszczególnymi stronami (organizacje pozarządowe, władze gminne,
instytucje rządowe, przedstawiciele różnych dziedzin gospodarki)
na poszczególnych etapach wdrażania Dyrektywy zapewni skuteczność
i przejrzystość całego procesu planowania i wdrażania zadań,
a wypracowane rozwiązania będą akceptowane społecznie. Ramowa
Dyrektywa Wodna podkreśla, że udział społeczeństwa jest kluczem
do osiągnięcia wyznaczonych celów w odniesieniu do jakości
wody.
Działania w zakresie gospodarki wodami mają charakter cykliczny
i podlegają weryfikacji co 6 lat. Będą one miały w przyszłości
wpływ na codzienne życie obywateli. Zostanie zapewniony dostęp
do wody o lepszej jakości, co pozwoli osiągnąć odpowiednie
warunki sanitarne i zdrowotne. Przestrzeganie zasady racjonalnego
korzystania z zasobów wodnych, wprowadzenie zintegrowanej
gospodarki na obszarze zlewni pozwoli na łączne traktowanie
wód oraz środowiska przyrodniczego i społeczno-gospodarczego.
W zakresie zrównoważonego gospodarowania wodami mamy sporo
do zrobienie, gdyż wg Banku Danych Regionalnych GUS - 50%
wód w ciekach powierzchniowych kwalifikuje się do wód potencjalnie
zagrożonych i zagrożonych. Również wody podziemne zastały
dotknięte działalnością człowieka - 19% tych wód zostało zakwalifikowanych
jako zagrożone lub potencjalnie zagrożone. Prawidłowe zdiagnozowanie
problemu i opracowanie działań w ramach programów wodnośrodowiskowych
pozwoli na wprowadzenie instrumentów ekonomicznych, co może
zachęcić do podejmowania działań w zakresie ochrony zasobów
wodnych. Nie czekając na te rozwiązania każdy z nas niech
już dziś pamięta, by "oszczędzać wodę, póki ją jeszcze
mamy".
Maria
Ochmańska
KPODR Minikowo,
Oddział w Zarzeczewie |
