Bezpieczeństwo żywnościowe
W październiku odbyła się w Rzymie zorganizowana przez FAO światowa konferencja ekspertów pod hasłem "Jak wyżywić świat w 2050 roku".
Stwierdzono tam, że rolnictwo XXI wieku staje przed ogromnymi wyzwaniami wynikającymi z konieczności wyżywienia rosnącej populacji i zapewnienia surowców dla potencjalnie wielkiego rynku bioenergii przy malejącej liczbie osób zaangażowanych w produkcję żywności, z wymogiem zastosowania bardziej efektywnych, zrównoważonych metod i w dostosowaniu do zmieniającego się klimatu. W latach 2009-2050 prognozowany jest wzrost liczby ludności o ponad 1/3 czyli o 2,3 miliarda. Jest to, co prawda, dużo mniejsze tempo zmian niż spodziewane wcześniej, jednak prawie cały ten wzrost będzie mieć miejsce w krajach rozwijających się, zwłaszcza w Afryce sub-saharyjskiej oraz we wschodniej,
a także południowo-wschodniej Azji i tam potrzebny jest największy przyrost produkcji żywności. Przewidywana jest dalsza urbanizacja, której następstwem, przy utrzymaniu obecnego trendu, będzie w połowie stulecia podział 70% do 30% pomiędzy ludnością zamieszkałą w miastach i na obszarach wiejskich. Aktualnie w miastach żyje 49% mieszkańców globu. Specjaliści są zgodni, że gospodarki państw rozwijających się będą nadal rosły znacznie szybciej od gospodarek większości krajów rozwiniętych, jednak przeciętne dochody w przeliczeniu na mieszkańca świata nie ulegną zwiększeniu. Przy założeniu znaczącego zmniejszenia liczby ludności żyjącej poniżej granicy absolutnego ubóstwa (za mniej niż 1,25 $/dzień w cenach 2005 r.) do wyżywienia 9,1 miliardów osób niezbędny jest wzrost produkcji żywności o około 70% (z pułapu 2006 r.). Przykładowo: produkcja zbóż powinna zwiększyć się o 0,9 miliarda ton (z 2,1 do 3,0), dostawy mięsa o ponad 200 milionów ton (z 270 do 470). Niezbędne będą również zmiany w strukturze wytwarzanej żywności zapewniające potrzebną ilość białka. Przeważającą część przyrostu produkcji trzeba uzyskać poprzez większe plony i bardziej intensywną strukturę upraw, ponieważ powierzchnia gruntów rolnych może wzrosnąć jedynie o 70 milionów hektarów. Złoży się na to spadek obszaru użytków rolnych w krajach rozwiniętych o około 50 mln ha i wzrost w pozostałych regionach o około 120 mln ha. Przypuszcza się, że plony będą podnoszone wolniej niż miało to miejsce dotychczas. Jednostkowa wydajność zbóż w 2050 roku uzyska poziom 4,3 ton z hektara (obecnie 3,2).
Nadprodukcja żywności w Europie w kontekście powyższych prognoz może wyglądać na paradoks. Jednakże rzeczywiście od dawna jest tak, że nadmiar danych dóbr w określonej części świata nie oznacza ich dostępności w innych. Żywność nie jest wyjątkiem. Unia Europejska ma praktycznie trwały problem z nadmiarem wytworów rolnictwa głównie, dlatego że są one droższe od wyprodukowanych w wielu innych krajach. Patrząc na długą historię WPR, wiele mechanizmów stosowanych w polityce wobec rolnictwa wprowadzano z zamiarem zmniejszenia nadwyżek. Cechą łączącą te rozwiązania, bez względu na to kiedy funkcjonowały, był ich wysoki koszt. Kosztowne jest zarówno utrzymywanie cen wyższych od cen światowych na rynku wewnętrznym, jak i interwencja, przechowywanie zapasów czy refundacje i inne formy wspomagania eksportu. Oprócz bezpośrednich wydatków z budżetu, utrzymywanie nadprodukcji i mechanizmów jej zagospodarowywania powoduje straty w innych sektorach gospodarki i usług, poprzez zmniejszenie wydatków na badania i rozwój oraz w postaci ograniczeń w dostępie do niektórych rynków zewnętrznych. Powoduje również presję innych eksporterów surowców rolnych i żywności na UE skłaniająca Wspólnotę do usunięcia barier w dostępie do bogatego, europejskiego rynku i zaniechania działań zakłócających światowy handel. Naciski na Europę uwidaczniają się najwyraźniej na forum Światowej Organizacji Handlu, gdzie prowadzone są negocjacje. Z powyższych powodów jesteśmy w ostatnich latach uczestnikami zmian regulacji WPR odnoszących się do prawie wszystkich podstawowych produktów. Jednym z celów tych przeobrażeń, podobnie jak procesu oddzielania dopłat bezpośrednich od produkcji było przygotowanie do większego otwarcia na import żywności i surowców pochodzenia rolniczego. Na reformy wybrano korzystny czas dobrej koniunktury i wysokich cen. Niestety, ten okres szybko się skończył i ponownie trzeba było uruchomić działania łagodzące skutki nadprodukcji, zwłaszcza
w sektorze mleka i jego przetworów. Po wcześniejszych interwencjach w zakresie wieprzowiny, pod koniec października Komisja Europejska wydała rozporządzenia przywracające lub rozszerzające mechanizmy interwencji i wspomagania eksportu na innych rynkach. Zgłoszone zostały również wnioski o zastosowanie szczególnych rozwiązań w odniesieniu do zbóż wobec nadmiaru ocenianego na około 35 milionów ton pszenicy.
Aktualnie, wobec coraz większej zmienności globalnej sytuacji, wobec niepewności wynikającej ze zmian klimatu i malejących zasobów problem bezpieczeństwa żywnościowego Europy wydaje się przybierać kształt pytania - jak zmniejszyć bieżącą produkcję rolnictwa zachowując równocześnie gotowość do jej szybkiego zwiększenia? Jest to równocześnie podstawowe pytanie w dyskusji nad przyszłym kształtem wspólnej polityki rolnej.
Waldemar Janiak
KPODR Minikowo,
Oddział w Zarzeczewie
XII 2009 |
