Jaka Wspólna Polityka Rolna po 2013 roku?

Polityka rolna, która będzie realizowana do 2013 roku jest wynikiem rozstrzygnięć z Luksemburga z roku 2003. Od tamtego czasu przeprowadzono kilka reform dotyczących rynku cukru w 2006, rynku owoców i warzyw oraz rynku wina w 2007 roku.

Od roku 2007 trwa przegląd WPR, który ma na celu dostosowanie instrumentów obecnej WPR, bez naruszenia jej konstrukcji, w tym także bez istotnych zmian dla kopert krajowych i wysokości wsparcia w poszczególnych obszarach.

Debata o zmianie WPR została zapoczątkowana we Francji w Annecy. Coraz istotniejszą rolę odgrywa nowa perspektywa porozumienia w ramach WTO (World Trade Organization - Światowa Organizacja Handlu).

Oficjalne stanowisko Polski w sprawie kształtu Wspólnej Polityki Rolnej po 2013 roku jest następujące:

W związku z oczekiwanym wzrostem niestabilności międzynarodowych rynków rolnych i otwieraniem się rynku wspólnotowego na konkurencję zewnętrzną, niezasadne byłoby istotne ograniczenie instrumentarium interwencji rynkowej w prawodawstwie wspólnotowym. Wspólna Polityka Rolna powinna zachować dotychczasowe skuteczne instrumenty interwencji - nie są już one podstawowym sposobem wsparcia dochodów rolniczych, jednak skutecznie zapewniają "siatkę bezpieczeństwa" uruchamianą w pełni w sytuacjach szczególnych (duży spadek cen, wzrost i wahania cen). Zachowanie pewnych możliwości wsparcia rynkowego byłoby istotne w sektorach o szczególnej roli dla środowiska i regionów. Efektywne instrumenty stabilizacji rynku są szczególnie ważne dla większości średnich i mniejszych gospodarstw, które mają mniejsze możliwości finansowe radzenia sobie z sytuacjami kryzysowymi. Potrzebna jest także poprawa dostępu do nowoczesnych instrumentów zarządzania ryzykiem, szczególnie dla większych gospodarstw towarowych.

Płatności bezpośrednie powinny pozostać jednym z głównych instrumentów WPR, odpowiedzialnym za:

. wsparcie i stabilizację dochodów rolniczych,
. rekompensowanie kosztów związanych ze spełnianiem wysokich standardów wspólnotowych (w odniesieniu do jakości i sposobów produkcji, w szczególności wymogów środowiskowych),
. zachowanie produkcji rolnej w regionach o najtrudniejszych warunkach gospodarowania.

Tym samym, płatności bezpośrednie powinny służyć zapewnianiu stabilności ekonomicznej rolnictwa, a także bezpieczeństwa żywnościowego i środowiskowego.

Jednocześnie, docelowy system płatności bezpośrednich powinien zapewnić osiągalny w praktyce kompromis pomiędzy:

. prostotą (dla ograniczenia kosztów wdrożeniowych),
. powszechnym charakterem (jako podstawowy instrument wsparcia),
. potrzebą lepszego ukierunkowania na podstawowe funkcje polityki rolnej. Powinien także zapewnić spójność między celami, a poziomem wsparcia, co bezwzględnie wymaga odejścia od obecnych rozwiązań, w których stawki płatności i koperty krajowe odzwierciedlają historyczny poziom i intensywność produkcji.

Wysokość koperty finansowej dla UE-27 na płatności bezpośrednie powinna uwzględniać obecne i przyszłe wyzwania realizowane w ramach wsparcia produkcji rolniczej w UE i nie powinna być mniejsza, niż poziom realizowany w obecnej perspektywie finansowej.

Trwająca debata nad przeglądem Wspólnej Polityki Rolnej, jak również głosy wielu państw członkowskich dotyczące wizji WPR po 2013 roku, pokazują, że uzasadnienie dla polityki rozwoju obszarów wiejskich wzrasta. Należy podkreślić rolę II filara WPR w procesie przekształceń strukturalnych na obszarach wiejskich oraz jego znaczenie w kontekście nowych wyzwań dla rolnictwa europejskiego związanych ze zmianami klimatycznymi, gospodarką wodną czy ochroną różnorodności biologicznej. Polityka rozwoju obszarów wiejskich wydaje się być dobrym narzędziem do realizacji obecnie zdefiniowanych nowych funkcji WPR, uzupełniając sferę rynków rolnych i rolnictwa. Mając to na uwadze, należałoby utrzymać silną rolę polityki rozwoju obszarów wiejskich po roku 2013, zarówno z punktu widzenia wysokości jak i kryteriów podziału środków finansowych. Tym samym, wysokość środków przeznaczonych na realizację polityki rozwoju obszarów wiejskich nie powinna być mniejsza niż w okresie 2007-2013, a nawet większa, biorąc pod uwagę nowe funkcje związane ze zmianami klimatycznymi czy energią odnawialną, które są adresowane do tej części WPR.

Rozważając przyszłość rozwoju obszarów wiejskich należy także wziąć pod uwagę zmieniającą się Politykę Spójności, która obok instrumentów II filara WPR powinna stanowić istotne źródło zmian na obszarach wiejskich. Priorytetem Wspólnoty powinno pozostać niwelowanie różnic w poziomie rozwoju obszarów wiejskich pomiędzy regionami UE, a także zmniejszenie dystansu dzielącego obszary wiejskie od miejskich, przy udziale obu polityk.

Kompleksowe wsparcie, jakie oferuje polityka obszarów wiejskich jest niezmiernie istotnym elementem wsparcia publicznego.

W ostatnich latach rośnie pilnie potrzeba finansowania nowych wspólnych wyzwań dla integracji i gospodarek narodowych (związanych ze zmianami klimatycznymi, zagrożeniami dla bezpieczeństwa energetycznego państw UE, wyścigiem technologicznym w świecie itp.). Nierealny jest przed 2013 r., a więc w okresie uzgadniania nowej Perspektywy Finansowej na okres po 2013 r., wzrost budżetu w relacji do DNB (Dochód Narodowy Brutto).

Wskazuje na to np.:

. deklaracja zamożnych państw UE-15, będących płatnikami netto (Szwecja, Holandia, Niemcy, Austria, Wielka Brytania oraz Francja) zaproponowały "ustabilizowanie" wydatków budżetu na poziomie 1% DNB (mimo perspektywy bliskiego rozszerzenia UE o mniej rozwinięte gospodarczo państwa Europy Środkowej i Południowej);
. stanowisko powyższe ww. państwa zazwyczaj podtrzymują w dyskusjach
nad nową Perspektywą Finansową,
. problemy z utrzymaniem równowagi budżetowej i przestrzeganiem zasad Paktu Stabilności i Wzrostu (deficyt budżetowy nie wyższy niż 3% PKB) w wielu krajach UE, w tym największych, jak Niemcy
i Francja, które się pojawiały jeszcze przed wybuchem światowego kryzysu finansowego,
. obecny kryzys finansowy i gospodarczy (który wzmacnia wewnętrzne naciski w poszczególnych państwach na wydatki wewnętrzne, a jednocześnie wymusza potrzebę oszczędności).

W tej sytuacji (trudności ekonomicznych i braku woli politycznej) duże jest zainteresowanie wariantami zmiany struktury podziału wspólnego budżetu, a jednym z nich jest dalsze ograniczenie udziału wydatków na WPR (wg obiegowej opinii są one nadal "za duże").

W dyskusjach nad przeglądem budżetu silny jest też wątek propozycji zmian sposobu (źródła) finansowania budżetu UE. U jego podłoża jest wiele zarzutów, formułowanych od lat wobec istniejącego systemu, który jest:

. nieprzejrzysty (kilka różnych elementów obliczania wpłat każdego państwa do budżetu wspólnego),
. niesprawiedliwy (m.in. ze względu na regresywność VAT, jako jednego z elementów obliczania wielkości wpłat, ale głównie z uwagi na rabat brytyjski i późniejsze rabaty, wynikające w istotnej mierze z tego pierwszego),
. wysoce skomplikowany (szczególnie niezwykle skomplikowany sposób liczenia wpłaty z tytułu VAT),
. nie wiąże obywateli z procesem integracji (przeciętny obywatel, a także wielu specjalistów, nie są w stanie zrozumieć tego systemu, potwierdzeniem tej tezy jest fakt, że większość obliczeń dotyczących wielkości wpłat poszczególnych państw przeprowadza sama Komisja Europejska).

Dyskusyjna pozostaje kwestia co do egzekwowania zasad współzależności cross-compliance w krajach przyjętych do UE od roku 2004.

Andrzej Pączkowski
KPODR Minikowo, Oddział w Zarzeczewie,
PZDR w Lipnie

06 2009