Rola związków mineralnych w żywieniu bydła

Układanie receptur paszowych staje się bardziej skomplikowane jeśli próbujemy zbilansować dawkę pokarmową w celu zaspokojenia wyższych poziomów produkcji. Wzrost wydajności powoduje, że żywienie musi być bardziej precyzyjne i czasy, gdy zwracało się uwagę tylko na zawartość energii i białka należą już do przeszłości. Wysoka wydajność krów mlecznych oraz duże natężenie procesów metabolicznych u krów wysokowydajnych powodują, że potrzeby mineralno-witaminowe nie zawsze są dostatecznie pokrywane. Należy pamiętać, że oprócz potrzeb fizjologicznych również wraz z mlekiem wydalane są związki mineralne i witaminy, a ubywa ich tym więcej, im wyższa jest wydajność krów.

Deficyt składników mineralnych w roślinach wchodzących w skład paszy i niedobory biopierwiastków u zwierząt są następstwem obfitego nawożenia oraz chemizacji. Produkowane obecnie pasze gospodarcze pokrywają zapotrzebowanie mineralne zwierząt zaledwie w około 40 % , a pozostałe potrzeby powinny być uzupełniane z mieszanek mineralnych.

Zapotrzebowanie składników mineralnych dla krowy mlecznej o masie 600 kg - potrzeby bytowe + produkcja mleka o zaw. 4% tłuszczu i 3,4% białka /wg DLG/:

Najczęściej stwierdzane niedobory dotyczą takich pierwiastków jak wapń, fosfor, magnez, sód, selen, miedź i cynk.

Wapń (Ca) - jest podstawowym składnikiem kości, a także występuje we wszystkich tkankach i płynach ustrojowych zwierząt. Niedobór wapnia u młodych zwierząt objawia się krzywicą.

Fosfor (P) - jest pod względem zawartości drugim po wapniu składnikiem kośćca, a jego niedobór powoduje zahamowanie wzrostu, zmniejszenie wydajności i płodności zwierząt.

Magnez (Mg) - występuje w organizmie zwierzęcym w znacznie mniejszych ilościach niż wapń i fosfor, jest jednak z nimi ściśle związany. Następstwem niedoboru magnezu może być choroba tzw. tężyczka pastwiskowa, występująca z reguły w okresie wiosennym, podczas skarmiania pierwszej zielonki.

Selen (Se) - jego rola dla organizmu zwierzęcego została poznana stosunkowo niedawno, bo w 1957 roku. Przedtem w żywieniu bydła uważany był za pierwiastek toksyczny. Niedobór selenu może być przyczyną wystąpienia zwyrodnienia mięśni, biegunek u młodego bydła, obumierania płodów u krów, zatrzymania łożyska po porodzie oraz osłabienia zdolności rozpłodowych zwierząt. Ponadto wykazano, że zwierzęta cierpiące na niedobór selenu są bardziej podatne na procesy rakotwórcze. U zwierząt, które pobierają pasze z dużym niedoborem selenu częściej występują skurcze mięśni, co może doprowadzić do nagłych padnięć z powodu udaru serca.

Miedź (Cu) - występuje w ona w organizmach zwierząt w bardzo małych ilościach. Jest niezbędna do powstawania hemoglobiny. Niedobory tego pierwiastka powodują anemię, zahamowanie wzrostu, wychudzenie, obniżenie mleczności, zaburzenia w rozrodzie, zmiany skórne i kulawizny.

Sód (Na) - w organizmie zwierzęcym znajduje się on w ilości około 0,2% ciężaru ciała. Brak tego składnika obniża wykorzystanie białka i wartości energetycznej paszy oraz pogarsza apetyt. Pasze roślinne zawierają mało sodu, łatwo go jednak uzupełnić przez dodatek soli kuchennej.

Żelazo (Fe) - niedobór żelaza u bydła dorosłego występuje rzadko, jednak u cieląt występuje on bardzo często. Objawy niedoboru żelaza przejawiają się zmniejszeniem łaknienia, trudnościami w oddychaniu, apatycznością, obniżoną odpornością na infekcje oraz anemią.

Cynk (Zn) - jest podstawowym składnikiem wielu enzymów, odpowiedzialnych za metabolizm węglowodanów i energii oraz syntezę białek. Cynk odgrywa dużą rolę w systemie immunologicznym oraz niektórych hormonach rozrodczych. Niedobory cynku powodują obniżenie płodności, ilości spożytej paszy, wskaźników wzrostu i reakcji odpornościowych. Bydło żywione paszą z niewielkim niedoborem cynku jest bardziej podatne na zapalenie racic.

Mangan (Mn) - występuje w organizmie zwierzęcym w małych ilościach, głównie w wątrobie. Stwierdzono jego oddziaływanie na prawidłowy przebieg funkcji rozrodczych i na rozwój kości. Jego brak powoduje występowanie cichej rui i zmniejszenie wskaźnika zapładnialności. Mangan jest jednym z najmniej toksycznych mikroelementów.

Jod (J) - znaczna jego część wchodzi w skład hormonu tarczycy, a jego niedobór powoduje wystąpienie wola tarczycowego. Zawartość jodu jest większa w roślinach z terenów nadmorskich. W żywieniu krów dodatek jodu powoduje zwiększenie spożycia pasz i podniesienie wydajności mleka, poza tym wpływa korzystnie na rozród.

Kobalt (Co) - jest konieczny do powstawania witaminy B12 w żwaczu. Stymuluje on rozwój mikroflory w żwaczu. U młodych zwierząt brak kobaltu powoduje ostrą anemię.

Analizując zapotrzebowanie bydła na poszczególne związki mineralne należy zwrócić uwagę na to, że dostępność mikroelementów w żywieniu przeżuwaczy zależy nie tylko od ich źródeł pochodzenia, ale również od innych mikroelementów i makroelementów zawartych w paszy. Niektóre minerały współzawodniczą ze sobą podczas wchłaniania albo tworzą nierozpuszczalne związki w żwaczu oraz jelitach, co prowadzi do wydalania mikroelementów będących w połączeniach nieprzyswajalnych przez organizm zwierzęcia.

Cecylia Kimber
ODR Minikowo