Woda dla krów mlecznych
Woda wypełnia każdy żywy organizm i jest
jego najważniejszym składnikiem. W wodzie rozpuszczane są
substancje odżywcze, z nią wydalane są na zewnątrz powstające
w wyniku przemian metabolicznych produkty odpadowe, których
organizm musi się pozbyć, aby nie doszło do jego zatrucia.
Woda jest niezbędna do utrzymania stałej temperatury organizmu.
Ulega ona ciągłej wymianie: wydalana jest z moczem i kałem,
część wyparowuje, a u krów mlecznych wydalana jest dodatkowo
jako składnik mleka. Ilość wody w organizmie musi być więc
stale uzupełniana. Przy wydajności 20 litrów mleka dziennie
wraz z nim wydalane jest aż 16 litrów wody. W organizmie krowy
dorosłej, zasuszonej, w ciągu doby wymianie ulega około 10%
całej ilości wody.
Zapotrzebowanie na wodę
Zapotrzebowanie krowy na wodę uzależnione jest od
wielu czynników: wieku, ciężaru ciała, stanu fizjologicznego,
wydajności mlecznej, składu dawki pokarmowej, wilgotności
paszy, systemu pojenia, pogody (temperatury i wilgotności
powietrza).
Zapotrzebowanie krów na wodę można określić
na podstawie produkcji mleka (3 litry wody na 1 kg mleka)
oraz ilości suchej masy spożywanej karmy (od 4 do 6 litrów
na 1 kg s.m.). Na przykład krowa wysokowydajna, produkująca
około 20 litrów mleka dziennie i zjadająca 25 kg suchej masy
w dawce pokarmowej, potrzebuje 100-125 litrów wody na dobę,
a krowa w wysokiej ciąży - 45 litrów wody. Na pobraną przez
zwierzę całkowitą ilość wody składa się woda zawarta w paszy
oraz wypijana.
Skutki niedoboru lub nadmiaru wody
Duże rezerwy wody u dorosłych przeżuwaczy znajdują
się w przewodzie pokarmowym, głównie w żwaczu. Dzięki temu
zwierzęta mogą w pewnych warunkach utracić część wody (do
10% całkowitej ilości wody w organizmie) bez zagrożenia życia.
Badania wykazały, że jeśli zwierzęta piją
wodę do woli w ciągu całej doby, mleczność krów wzrasta o
10-15%, a przyrosty masy ciała bydła opasowego zwiększają
się o 3-5%.
Zaburzenia zdrowotne spowodowane nadmiarem
wody spotyka się bardzo rzadko, gdyż zwierzęta nie piją wody
więcej niż potrzebują. Przyczyną nadmiernego przyjęcia wody
może być duże pragnienie spowodowane dłuższym brakiem wody.
W tej sytuacji krowa może wypić jednorazowo, w krótkim czasie,
nawet kilkadziesiąt litrów wody, co prowadzi do przewodnienia
organizmu i zaburzenia równowagi elektrolitowej. Krowa staje
się wtedy apatyczna, występują zaburzenia w trawieniu, pojawiają
się dreszcze. W takiej sytuacji należy zwierzęciu wodę racjonować,
tzn. podawać ją często, ale w małych ilościach.
O wiele częściej zdarzają się przypadki niedoboru
wody. Pierwszym objawem niedopojenia krów jest spadek mleczności.
Przy dłużej trwającym niedoborze płynów w organizmie następuje
obniżenie apetytu, krowy niechętnie przyjmują pasze suche.
W konsekwencji następuje dalszy spadek wydajności mlecznej.
Krowy stają się niespokojne, ryczą, mocz jest zagęszczony
i mocno żółty.
Całkowity brak wody, jak również utrata około
15% wody z organizmu, prowadzi do śmierci zwierzęcia w ciągu
kilku dni - znacznie szybciej niż w przypadku braku paszy.
Jakość wody
Woda przeznaczona dla zwierząt powinna pochodzić
albo z sieci wodociągowej, albo z własnych ujęć, gdzie została
uznana za zdatną do spożycia po kompleksowym badaniu sanitarno-higienicznym,
a badane wskaźniki jakościowe wody powinny odpowiadać normom.
Wyrazem zawartości soli mineralnych w wodzie
jest tzw. twardość wody. Pojenie zwierząt wodą zbyt twardą
może być przyczyną zaburzeń gospodarki wodno-mineralnej, objawiającej
się np. biegunkami. Takiej wody nie należy podawać, szczególnie
krowom w wysokiej ciąży oraz krowom wysokowydajnym.
Zanieczyszczenie bakteriologiczne wody może
być przyczyną obniżenia odporności zwierząt oraz zaburzeń
ze strony przewodu pokarmowego. Bakterie zawarte w zanieczyszczonej
wodzie pitnej, a także używanej do mycia wymion przed dojem,
mogą być również powodem zapalenia wymion krów.
Temperatura wody do pojenia zwierząt powinna
mieścić się w granicach 8-15°C. W zimnej porze roku wskazane
jest, aby woda miała temperaturę wyższą o kilka stopni. Właściwa
temperatura wody jest szczególnie ważna dla krów o bardzo
wysokiej wydajności. Zimą - gdy zarówno woda, jak i podawana
zwierzętom kiszonka są bardzo zimne - zbyt dużo energii muszą
one wydatkować na ogrzanie pobranej wody, co odbija się negatywnie
na produkcji mleka.
Sposób pojenia zwierząt
Jeżeli krowa ma w oborze stały dostęp do wody, to
pije kilka razy w ciągu doby. Ilość wypijanej wody i częstotliwość
picia zależą m.in. od szybkości napływu wody do poideł, czyli
w rezultacie - od wydajności i sprawności tych urządzeń.
Zwierzętom na pastwisku również należy dostarczyć
odpowiednią ilość czystej wody do picia. Nie wystarcza im
bowiem ta ilość wody, która zawarta jest w roślinach. Woda
może być gromadzona w specjalnych zbiornikach, do których
jest dowożona, i podawana zwierzętom do poideł. Na pastwiskach
i wybiegach szczególnie przydatne są poidła, w których przy
temperaturach ujemnych woda nie zamarza. Przynajmniej raz
w tygodniu poidła należy dokładnie wymyć.
Innym rozwiązaniem jest pobieranie wody z
naturalnych zbiorników powierzchniowych. Warunkiem pojenia
zwierząt taką wodą jest jej wcześniejsze przebadanie.
Znaczenie wody w chowie zwierząt jest nie
mniejsze niż paszy. Swobodny dostęp do odpowiedniej ilości
czystej wody jest warunkiem zdrowia zwierząt i ich wysokiej
wydajności. Nie należy również zapominać o utrzymaniu wszystkich
urządzeń służących do pojenia w sprawności i czystości.
Teresa Krebs
KPODR Minikowo,
Oddział w Przysieku
