Wydajność zaczyna się od zasuszenia

Wbrew pozorom okres zasuszania to najważniejszy czas w całym cyklu produkcyjnym krów. Niestety jest on często niedoceniany i traktowany jako najmniej ważny, choć powinno być odwrotnie. Należałoby wręcz pamiętać, że pierwszy dzień zasuszania jest pierwszym dniem nowej laktacji, bowiem zasuszenie to nie tylko czas odpoczynku, ale także czas nadrabiania i uzupełniania zaległości. Wtedy organizm przygotowuje się do wzmożonego wysiłku, jakim jest poród i laktacja.

Krowa wysokowydajna wymaga intensywnego żywienia. Szczególnego znaczenia nabiera umiejętność przygotowania krowy do laktacji oraz takiego żywienia w okresie okołoporodowym, które pozytywnie wpłynie na użytkowość krowy, jej zdrowie, rozród i zdrowie cielęcia. Okres przejściowy jest bardzo ważny ze względu na dynamiczne przemiany fizjologiczne i metaboliczne zachodzące w organizmie krowy. Błędy popełnione w tym okresie wpływają na:

• występowanie chorób metabolicznych,
• pogorszenie wskaźników rozrodu,
• obniżenie wydajności,
• małe pobranie suchej masy w laktacji,
• słabą zdrowotność cieląt,
• wzrost kosztów opieki weterynaryjnej.

Pogorszenie parametrów rozrodu oraz nadmierny spadek masy ciała po wycieleniu spowodowane jest niedoborem energii w pierwszych tygodniach laktacji. Przed wycieleniem, gdy potrzeby pokarmowe szybko rosną spada spożycie suchej masy. Po wycieleniu do 4 tygodnia laktacji spożycie suchej masy powinno rosnąć w tempie 1,5-2,5 kg suchej masy na tydzień. Zbyt małe pobranie suchej masy skutkuje nadmierną mobilizacją rezerw tłuszczowych prowadzącą do stłuszczenia wątroby i ketozy metabolicznej. W konsekwencji pogarsza się odporność, co sprzyja występowaniu mastitis i zapaleniu błony śluzowej macicy. Ze względu na niecałkowite wypełnienie żwacza występuje też zagrożenie przemieszczenia trawieńca. Krowa tracąca apetyt jest w większym stopniu narażona na przemieszczenie trawieńca. Utrata apetytu może również dotyczyć okresu poporodowego, który wiąże się z zagrożeniem ketozą.

W czasie ostatniego tygodnia przed i pierwszego po wycieleniu aktywność systemu immunologicznego wyraźnie się obniża. Przypuszcza się, że jest to wynikiem zmian zachodzących w czynnikach endokrynologicznych i żywieniowych. Deficyt energii, białka, witamin i składników mineralnych jest przeważnie związany z większa podatnością krów na zaburzenia metaboliczne, co wynika z funkcji immunologicznych.

Żywienie krów w okresie przejściowym ma zasadniczy wpływ na płodność. Jednym z czynników odpowiadającym za niepłodność jest deficyt energetyczny występujący na początku laktacji. Jeśli okres deficytu się wydłuża, tym większe są kłopoty z rozrodem, prowadzące do wstrzymania rui i aktywności owulacyjnej. Im bardziej otyła jest krowa w okresie zasuszenia, tym większy jest deficyt energetyczny po wycieleniu, gdyż pobranie paszy jest dodatkowo ograniczone. Wbrew pozorom okres przejściowy nie jest dobrym czasem do regulowania kondycji, która powinna być ustalona przed zasuszeniem.

W wielu badaniach stwierdzono zależność pomiędzy kondycją a spożyciem suchej masy. Długotrwałe przekarmianie energetyczne prowadzi do otłuszczenia krów. Dlatego ważnym elementem kontroli żywienia w stadzie jest ocena kondycji krów na podstawie pięciopunktowej skali BCS (Body Condition Scoring). W ramach tej skali krowy bardzo chude otrzymują 1 punkt, natomiast krowy bardzo otłuszczone 5 punktów.

Systematyczna ocena zmian kondycji w czasie laktacji pozwala na umiarkowany spadek kondycji po porodzie i niedopuszczenie do zatuczania się krów w końcówce laktacji. Zdarza się jednak, że krowy wysokowydajne oraz krowy pierwiastki rozpoczynające okres zasuszenia mają słabą kondycję. Należy wówczas w początkowym okresie zasuszenia odbudować ich rezerwy tłuszczowe ciała do 3,5 punktów BCS. Z kolei krowy o przeciętnej wydajności, żywione dużymi ilościami pasz węglowodanowych mogą być pod koniec laktacji zbyt otłuszczone. W takich przypadkach należy stosować żywienie ekstensywne, oparte na paszach o dużej zawartości włókna surowego, jednak tylko przez pierwsze 2 tygodnie okresu zasuszenia. Krowa otłuszczona ma problemy z wycieleniem i jest potencjalną kandydatką do wystąpienia u niej ketozy po porodzie. Sztuki, które w okresie zasuszenia osiągają bardzo dobrą kondycję mają z reguły wydłużoną ciążę o kilkanaście dni, co prowadzi do zwiększenia masy płodu i jest przyczyną ciężkiego porodu. Ponadto trzeba się liczyć z obniżeniem wydajności mlecznej i problemami z płodnością.

Okres zasuszenia powinien polegać głównie na przygotowaniu przewodu pokarmowego i metabolizmu krowy do laktacji. Począwszy od 3 tygodnia przed porodem należy stopniowo zwiększać dawkę tak, aby w ostatnim tygodniu wprowadzić pasze, które będą stosowane w żywieniu w pierwszym okresie laktacji. Dotyczy to w głównej mierze pasz wysokoenergetycznych. Szczególnie paszę treściwą należy wprowadzać stopniowo, poczynając od 1 kg na 3 tygodnie przed porodem, do 3 kg w ostatnim tygodniu. Zwiększenie ilości paszy treściwej w dawce pokarmowej kilka tygodni przed wycieleniem pozwala mikroorganizmom żwacza zaadoptować się do łatwo fermentujących dawek pokarmowych bogatych w skrobię, a skarmianych po wycieleniu. Krowy zasuszone powinny otrzymywać również mieszankę mineralno-witaminową, o składzie dostosowanym do potrzeb zwierząt w tym okresie. Charakterystyczną cechą takiej mieszanki jest ograniczona zawartość wapnia, aby zmusić organizm krowy do uruchamiania tego składnika z rezerw w kościach. W ten sposób można znacznie zmniejszyć ryzyko występowania zalegania poporodowego. Jest rzeczą naturalną, że krowa po porodzie szuka energii w rezerwach ciała, gdyż w pierwszych tygodniach po porodzie nie ma możliwości pokryć potrzeb energetycznych z pasz. W stadach, w których często dochodzi do przemieszczenia trawieńca szczególnie należy zadbać, aby krowa zjadła na pierwszy odpas dużo dobrego siana. Rano krowy są głodne i chętniej zjadają więcej siana, dzięki czemu nastąpi lepsze wypełnienie żwacza.

Krowom zasuszonym w dawce pokarmowej podaje się często słomę, aby utrzymać na wysokim poziomie ilość pobieranej paszy, a jednocześnie zmniejszyć koncentrację w niej energii.

Cecylia Kimber
KPODR w Minikowie