Wielu rolników zainteresowanych jest rozwojem hodowli bydła mięsnego, upatrując przyszłość w tym kierunku produkcji, co potwierdzają względy ekonomiczne. W praktyce chodzi o produkcję młodego żywca wołowego. Chów bydła mięsnego jest racjonalnym sposobem wykorzystania niezagospodarowanych  użytków zielonych, zwłaszcza pastwisk ekstensywnych. Urządzanie pastwisk dla bydła mięsnego związane jest ze stosunkowo niskimi kosztami na grodzenie kwater, gdyż takie kwatery mają znacznie większą powierzchnię niż dla krów mlecznych.

Podstawową zasadą gospodarki pastwiskowej jest utrzymanie równowagi między wydajnością pastwiska, a potrzebami zwierząt. Wielkość obsady zwierząt ma decydujący wpływ na stopień selekcji roślin, ilości pobieranej zielonki i pozostawiania niedojadów. Duże znaczenie ma także skład botaniczny runi, stadium rozwojowe i przebieg pogody, więc wielkość obsady nie może być traktowana jako wartość stała. Zbyt niska obsada zwiększa ilość pozostawionych niedojadów, przez co obniża się wykorzystanie pastwiska.

Pozostawione i niechętnie pobierane gatunki roślin mają większą szansę rozwoju, przez co wartość pastwiska w przeciągu lat może się znacząco zmniejszyć, zwłaszcza przy zaniechaniu wykaszania niedojadów. Natomiast zbyt duża obsada powoduje niedobory pokarmowe pasących się zwierząt.

Przyjmuje się, że w warunkach Polski  średnia obsada na pastwiskach bardzo dobrych wynosi 3 do 4 DJP, a na słabych 1-1,75 DJP/ha. Planując obsadę pastwiska należy mieć na względzie zalecenia Kodeksu Dobrej Praktyki Rolniczej oraz Dyrektywy azotanowej, która nie zezwala na obsadę większą niż 2 DJP/ha nawet na dobrych pastwiskach. Intensywne użytki zielone dostarczają wartościowej paszy dla bydła mięsnego. Użytki te mogą być wykorzystywane jako pastwiska kwaterowe lub częściej jako źródło zielonki do skarmiania lub zakiszania. Jest to rozwiązanie często stosowane w  gospodarstwach wielkotowarowych, w chowie alkierzowym, gdzie podstawową bazę żywieniową stanowią bardzo dobre pastwiska i łąki wysokoproduktywne. Takie użytki zielone wymagają intensywnego nawożenia i pielęgnacji. Niezbędne jest włókowanie, wałowanie i wykaszanie niedojadów. Gdy zauważymy pogorszenie runi należy dokonać podsiewu, używając do tego specjalistycznych mieszanek traw darniowych.

W każdym gospodarstwie należy indywidualnie dobrać system wypasu.

System rotacyjny (kwaterowy) polega na kilkakrotnym spasaniu każdej części pastwiska w sezonie pastwiskowym. W tym systemie ruń pastwiskowa jest szybko i równomiernie  spasana, co powoduje, że można go stosować jedynie na pastwiskach zlokalizowanych na dobrych  siedliskach. W tym systemie pastwisko dzieli się na kwatery trwale lub za pomocą pastuchów elektrycznych stosując obsadę 1,5-2 DJP/ha. Wyliczenie liczby kwater na projektowanym pastwisku dokonuje się przy uwzględnieniu okresu odrostu runi, liczby dni wypasu oraz liczby grup pastwiskowych. Nadmiar zielonki na kwaterach nie spasanych  można przeznaczyć na produkcję kiszonek.

Wypas wolny, stosowany głównie na pastwiskach ekstensywnych. Charakteryzuje się on kilkutygodniowym lub nawet całosezonowym wypasem na pastwisku. Ten system  jednak jest bardzo uzależniony od pory roku. W okresie wiosennym przy intensywnym wzroście trawy występuje nadmiar paszy, natomiast w okresie letnim niedobór. W związku z wybiórczym pobieraniem z runi mogą znikać wartościowe i chętnie pobierane trawy, a rozwijać się chwasty. Zabiegi pielęgnacyjne na takim pastwisku są znacznie utrudnione, także nawożenie w okresie wegetacyjnym nie jest możliwe. Pastwiska takie mogą znacznie szybciej ulec degeneracji. Za stosowaniem tego systemu przemawia jedynie fakt, że nie wymaga on właściwie żadnych nakładów.

Wypas ciągły - to pośredni system wypasu. Zwierzęta przebywają na jednym pastwisku, które jest regularnie pielęgnowane. Podstawowa zasada tego systemu polega na kontrolowaniu wysokości spasanej runi w ciągu całego okresu pastwiskowego. W miarę wyjadania i zmniejszenia tempa przyrostu runi, do powierzchni pastwiskowej włącza się powierzchnie zapasową. W okresie słabszego wzrostu runi pastwiskowej można zastosować dokarmianie zwierząt, w wyniku czego trawa będzie miała warunki do prawidłowego odrostu. Ideą ciągłego systemu wypasu jest umożliwienie przygryzania przez zwierzęta odrastających młodych najbardziej wartościowych części roślin. Wypas ciągły sprzyja  krzewieniu się traw, tworzeniu się dużej liczby bogato ulistnionych pędów wegetatywnych i poprawie trwałości pastwiska. Zapewnia też dłuższy sezon pastwiskowy.

W tym miejscu można wspomnieć o możliwości pozyskania dodatkowych dopłat do łąk i pastwisk przy przystąpieniu do realizacji działań prośrodowiskowych. W Krajowym Programie Rolnośrodowiskowym  na lata 2007-2013 możliwy jest do realizacji pakiet "Ekstensywne trwałe użytki zielone".

Głównym celem programu rolnośrodowiskowego jest wsparcie metod gospodarowania zgodnych z potrzebą zachowania środowiska naturalnego. Utrzymanie lub przywracanie walorów cennych siedlisk, użytkowanych rolniczo oraz zachowanie bioróżnorodności na obszarach wiejskich. Dla rolnika jest to dobrowolne pięcioletnie zobowiązanie polegające na  zastosowaniu określonych praktyk służących ochronie środowiska i przyrody. Od przyjętych do realizacji działań zależy wysokość płatności, które są tak obliczone, by rekompensować utracone dochody i poniesione koszty wynikające z poszczególnych zobowiązań.  Płatność z tytułu realizacji pakietu "Ekstensywne trwałe użytki zielone" określono na 500 zł/ha. Zasadniczym celem realizacji tego pakietu jest utrzymanie siedlisk przyrodniczych, użytkowanych rolniczo. Może on być realizowany na łąkach i pastwiskach. Główne wymogi dotyczą ograniczenia nawożenia, ilości i terminów wykonywanych pokosów oraz intensywności wypasu. Trwały użytek zielony może być użytkowany kośnie, pastwiskowo lub kośno-pastwiskowo i od tego uzależnione są szczegółowe wymogi. W ramach tego pakietu obowiązkowo nie wolno:

• wapnować (chyba że nie wpłynie to negatywnie na  środowisko),
• stosować środków ochrony roślin z wyjątkiem selektywnego niszczenia uciążliwych chwastów, po uzgodnieniu z doradcą rolnośrodowiskowym,
• przeorywać, wałować i stosować podsiewu,
• włókować w okresie  od 1 kwietnia do 1 września,
• budować lub rozbudowywać systemu melioracji,
• stosować koszenia okrężnego (od zewnątrz do wewnątrz użytku).

Jak więc widać w niektórych gospodarstwach, dzięki realizacji takich działań można liczyć na dodatkowe przychody finansowe. Oczywiście nie dla każdego gospodarstwa będzie to możliwe. Rolnik sam po przeanalizowaniu potencjalnych korzyści i strat może podjąć decyzję o przystąpieniu do realizacji tego pakietu. Po szczegółowe informacje odsyłam do doradców rolnośrodowiskowych. Wykaz doradców znaleźć można na stronie www.cdr.gov.pl

Magdalena Balcerek
K-PODR Minikowo
W artykule wykorzystano opracowanie
dr. J Kryszaka z AR w Poznaniu