Osiąganie dużych wydajności w produkcji mleka
i żywca wołowego jest możliwe jedynie w oparciu o pozyskiwanie
wartościowych pasz objętościowych. Użytki zielone są głównym
źródłem pełnowartościowej i najtańszej paszy, a poza tym pełnią
bardzo ważną rolę krajobrazową i ochronną dla naszego środowiska.
Pastwisko może być dobrodziejstwem dla przeżuwaczy pod warunkiem,
że je należycie zorganizujemy i wykorzystamy.
Trawy i motylkowe stanowią największą i najcenniejszą
grupę roślin łąk i pastwisk. Rolnik z całej grupy wykorzystuje
zaledwie 15 gatunków traw i 6 gatunków motylkowatych. Stanowią
one najwartościowszą grupę roślin na pastwiskach, ponieważ
wpływają na wielkość i jakość plonów. Są przez zwierzęta chętnie
zjadane, dobrze zadarniają pastwisko, a ich intensywna wegetacja
przebiega od wczesnej wiosny do późnej jesieni. Decydują także
o trwałości pastwiska i wielu jego funkcjach pozaprodukcyjnych.
Pomimo występowania na pastwisku wielu gatunków traw najwartościowszymi
i zalecanymi do wysiewu są: życica trwała, wiechlina łąkowa,
kupkówka pospolita, kostrzewa łąkowa, tymotka łąkowa, mietlica
biaława, kostrzewa czerwona (forma rozłogowa). Z roślin motylkowych
koniczyna biała. Obecność motylkowych dodatnio wpływa na
glebę i skład runi, bowiem wykorzystują one składniki pokarmowe
znajdujące się w głębszych warstwach glebowych. Rozwijając
się w sferze przygruntowej, podobnie jak trawy podszywkowe
zagęszczają darń. Wymienione gatunki traw spełniają określone
kryteria ilościowo-jakościowe, takie jak: smakowitość, plonowanie,
trwałość, zadarnianie oraz odporność na udeptywanie i częste
zgryzanie.
Użytkowanie kośno-pastwiskowe jest najbardziej
racjonalnym sposobem wykorzystania łąk i pastwisk. Polega
ono na pastwiskowym użytkowaniu danej powierzchni przez okres
1-2 lat, a następnie przejście w tym samym wymiarze czasu
na użytkowanie kośne. Jednostronne użytkowanie pastwiska powoduje,
że skład florystyczny ulega zawężeniu.
W utrzymaniu składu botanicznego runi istotną
rolę odgrywa również nawożenie.
Przy doborze poszczególnych traw i motylkowych
do mieszanek na użytki zielone trzeba brać pod uwagę ich trwałość,
warunki siedliskowe, w których będą rosły, sposób, intensywność
i okres użytkowania. Jeśli uszeregujemy niektóre gatunki traw
pod względem trwałości, to na pierwszym miejscu będzie kupkówka
pospolita, następnie kostrzewa trzcinowa, tymotka łąkowa,
życica trwała, kostrzewa łąkowa i życica mieszańcowa.
Procentowy udział poszczególnych składników
runi powinien zawierać trawy niskie (40-60%), trawy wysokie
(30-40%), motylkowate (20-30%) i zioła (ok. 5%).
Kupując mieszankę traw należy przede wszystkim
zwrócić uwagę na jakość materiału siewnego, a nie tylko na
jej cenę. Oprócz właściwego doboru gatunków i odmian do mieszanek
ważna jest ilość wysiewu i parametry jakościowe nasion (zdolność
kiełkowania I kl PN 85%, czystość min. 90%). W mieszance traw
nie dopuszcza się obecności nasion perzu, szczawiu kędzierzawego
i tępolistnego, owsa głuchego, kanianki, śmiałka darniowego
i wyczyńca polnego. Wysiewając nasiona czyste, zapobiega się
wypieraniu z runi właściwych gatunków traw i roślin motylkowych
przez chwasty.
Przy komponowaniu mieszanki należy przede
wszystkim uwzględnić stan uwilgotnienia gleb. Chcąc uzyskać
mieszankę o dużej trwałości trzeba łączyć ze sobą rośliny
o tych samych wymaganiach wilgotnościowych. I tak np. na gleby
wilgotne zaleca się: kostrzewę łąkową, tymotkę łąkową i wiechlinę
łąkową, a na luźne gleby torfowe nie preferuje się życicy
trwałej.
Biorąc pod uwagę udział traw, rozróżnia się
następujące typy florystyczne runi:
a/ z dominacją traw: udział traw ponad 66%,
b/ zrównoważony: udział traw 50-66%,
c/ z dominacją ziół: udział traw poniżej 50%.
Przy zakupie traw trzeba również zwrócić
uwagę na informacje zawarte na etykiecie, gdzie podany jest
skład gatunkowy i odmianowy komponentów mieszanki. Niestety
ostatnimi czasy producenci komponują mieszanki nie dostosowując
składu botanicznego do odpowiedniego rodzaju siedlisk.
Użytkownicy powinni systematycznie kontrolować
stan runi użytków zielonych. Pierwszym krokiem w ich ocenie
jest stwierdzenie gatunków oraz udziału poszczególnych gatunków
występujących w runi. Udział gatunków pożądanych powinien
być wysoki, a mniej wartościowych niewielki. W tym celu w
praktyce zaleca się przejść po przekątnej danego obiektu łąkarskiego
i w losowo wybranych miejscach w kształcie koła o średnicy
5 m dokonać oznaczenia gatunków. Gatunki spisujemy w karcie
pola z oznaczeniem miejsca analizy, by móc porównać wyniki
w następnych latach. Następnie szacunkowo określamy w procentach
udział gatunków. Szacunki zawsze odnoszą się do całkowitego
plonu suchej masy (100%) na powierzchniach poddanych ocenie.
Piotr Mantycki
K-PODR w Minikowie
