Ginące pszczoły

W ostatnim czasie pojawiły się w mediach bardzo niepokojące doniesienia o przypadkach masowego ginięcia pszczół. Ponieważ nie udało się zidentyfikować pojedynczego patogena, który byłby odpowiedzialny za wymieranie uli, przypuszcza się, że jest to kolejny przypadek zespołu CCD (Colony Collapse Disorder).

Zespół Masowego Ginięcia Pszczół (CCD) jest zagrożeniem stosunkowo nowym i bardzo niebezpiecznym dla pasiek. Pierwsze jego ogniska wystąpiły najprawdopodobniej na terytorium USA. Szybko rozprzestrzeniająca się choroba stanowi obecnie realne zagrożenie również dla uli europejskich.

Pomimo intensywnych badań, naukowcom nie udało się jeszcze zidentyfikować czynnika odpowiedzialnego za zapaść rodzin pszczelich. Wysunięto dotychczas kilka hipotez, które nie znajdują jednak pełnego potwierdzenia w obserwacjach. Wśród najczęściej wymienianych przyczyn zamierania rodzin pszczelich znalazły się następujące:

• Inwazja znanych pasożytów oraz chorób pszczół, np. Varroa destructor, Nosema ceranae, grzybów Aspergillus lub wirusów, które często towarzyszą CCD - przypuszczalnie jest to jednak wtórna przyczyna zamierania, wywołana obniżeniem odporności owadów lub otwarciem drogi dla inwazji patogenów.
• Zanieczyszczenie niezidentyfikowanym dotąd pestycydem - za tą teorią przemawia niewielkie zainteresowanie pszczół zgromadzonym miodem, jedynie sporadyczne podkradanie miodu z opustoszałego ula oraz utrata orientacji pszczół poza ulem.
• Stres termiczny wynikający z anomalii pogodowych bądź stres towarzyszący przenoszeniu pasiek na kolejne pożytki - trudno jednak za pomocą tej teorii wyjaśnić skalę zjawiska.
• Stres pokarmowy wynikający z rosnącego areału upraw monokulturowych oraz coraz skuteczniejszej eliminacji roślin kwitnących, które dotychczas stanowiły pożytki w przerwach pomiędzy kwitnieniem głównych roślin uprawnych a gatunków postrzeganych w rolnictwie jako chwasty.
• Wpływ rosnącego areału upraw GMO, zwłaszcza odmian BT - nie udało się jednak dotychczas jednoznacznie określić działania takich roślin na zdrowie pszczół. Istnieją doniesienia o uszkodzeniach układu pokarmowego obserwowanych u pszczół spożywających pyłek roślin BT, jednak teoria ta nie tłumaczy zamierania kolonii pszczelich na terenach wolnych od GMO.
• Istnieją również teorie wskazujące na dezorientację pszczół pod wpływem zanieczyszczeń elektromagnetycznych, jednak wpływ tego czynnika jest niezwykle trudny do monitorowania.

Ze względu na niewyjaśnioną etiologię zjawiska zamierania rodzin pszczelich, sprecyzowano zbiór zaleceń, których przestrzeganie może pomóc zmniejszyć straty:

• Nie łączyć rodzin chorych ze zdrowymi.
• Nie wykorzystywać uli opustoszałych po wymarciu rodzin pszczelich.
• Nie wykorzystywać do podkarmiania miodu pozostałego po rodzinach dotkniętych CCD.
• Dbać o kondycję pszczół oraz zwracać szczególną uwagę na bazę poużytkową.
• Zapewnić pokarm w okresie załamania pogody oraz dużych wahań temperatury.
• Obserwować strukturę i dynamikę rozwoju kolonii, ze szczególnym uwzględnieniem spadku liczebności robotnic, z tendencją do pozostawania w ulu matki i czerwia zasklepionego.
• Zwracać uwagę na małe zainteresowanie pszczół zgromadzonym miodem i pyłkiem.

Łukasz Piotrowski
KPODR Minikowo, Oddział w Przysieku
źródła: Zespół masowego ginięcia pszczół nową groźną chorobą pszczoły miodnej. Życie Weterynaryjne 8/2007; Zespół masowego ginięcia rodzin pszczelich - nowa jednostka chorobowa. Pszczelarstwo 5/2008; Katastrofa w ulach. Pierwszy Portal Rolniczy z 06.06.2008; www.jmm.com.pl; www.icppc.pl