Bioasekuracja
W obecnych czasach nie ma wątpliwości, że
wraz z rozwojem wielkości stad trzody chlewnej oraz rozwojem
obrotu zwierzętami, będzie narastało zagrożenie ze strony
chorób zakaźnych i zaraźliwych. Stada świń są coraz bardziej
narażone na ujawnienie się skutków zakażeń drobnoustrojami
chorobotwórczymi.
Choroby są prawdopodobnie najważniejszym
z czynników powodujących załamanie się opłacalności produkcji,
dlatego też zapobieganie im jest zasadniczym sposobem zapewnienia
wysokiej efektywności produkcji, co w tym przypadku oznacza
utrzymanie najniższych możliwych jej kosztów, w tym kosztów
weterynaryjnych.
Zagadnienie bioasekuracji, jako sposobu ochrony
stad świń przed chrobami zostało szeroko omówione przez profesora
Zygmunta Pejsaka na V Ogólnopolskim Zjeździe Producentów Trzody
Chlewnej, który odbył się w październiku w Poznaniu.
Jak podaje profesor Pejsak, dzisiaj nie ma
problemu w zakresie zwalczania nawet groźnych chorób, takich
jak np. dyzenteria, PRRS czy mykoplazmowe zapalenie płuc.
Dysponujemy znanymi i sprawdzonymi metodami postępowania,
jednak rzecz w tym, że są one niezwykle drogie, co w niektórych
sytuacjach pochłaniać może cały ewentualny zysk z produkcji.
Z dużą dozą prawdopodobieństwa można stwierdzić, że najczęstszą
pierwotną przyczyną bankructwa hodowców i producentów trzody
chlewnej jest nie najlepszy stan zdrowotny stada.
Według wykładowcy, nie ma co do tego wątpliwości,
że między innymi z przyczyn ekonomicznych, stopniowo nawet
skuteczne programy chemioterapeutyczne czy immunoprofilaktyczne
będą wypierane poprzez właściwie zorganizowane i zarządzane
programy bioasekuracji (biobezpieczeństwa). Bioasekuracja
polega na takiej organizacji i kierowaniu produkcją, która
uniemożliwia lub istotnie ogranicza możliwości wprowadzenia
drobnoustrojów chorobotwórczych na teren chlewni. W przypadku
budowania nowych obiektów bioasekuracja zaczyna się na etapie
lokalizacji i projektowania obiektów produkcyjnych, a następnie
ich zasiedlania.
Jak podaje autor, przy zasiedlaniu obiektów,
które zdepopulowano, a następnie podejmowano produkcję od
nowa, pierwszym etapem programu bioasekuracyjnego jest sumienne
opróżnienie i posprzątanie całego obiektu oraz wykonanie skutecznej
dezynfekcji i deratyzacji oraz takie zmodernizowanie chlewni,
by nie mogły do niej dostać się gryzonie, wjeżdżać pojazdy,
wchodzić bez zmian ubrania i dezynfekcji ludzie czy wlatywać
do budynków ptaki. Można więc stwierdzić, że program bioasekuracji
jest skuteczny tylko wtedy, kiedy stanowi solidną barierę
dla przenikania zarazków.
Ważniejsze szczegóły dotyczące bioasekuracji,
o których należy pamiętać:
Lokalizacja obiektu
Chlewnie winny być usytuowane w odległości około 3-8 km od
innych obiektów, w których przebywają świnie. Poza odległością
należy wziąć pod uwagę również położenie geograficzne: wzgórza,
rzeki, a także gęstość populacji zwierząt w danym regionie.
Jak wskazuje profesor drobnoustroje mogą przemieszczać się
drogą powietrzną na różne odległości. Przykładowo wirus pryszczycy
w optymalnych warunkach może przebyć tym sposobem maksymalnie
20 km - ponad lądem i do 300 km nad wodą. Wirus choroby Aujeszkyego
nad lądem może przebyć drogę 9 km, a nad wodą do 40 km. Muchy
i szczury, jako mechaniczne wektory szerzenia się czynników
zakaźnych mogą pokonać odległość do 3-4 km. Wykazano, że w
takim zakresie przenosiły one miedzy innymi salmonelle. Zaleca
się by chlewnia znajdowała się co najmniej 450 m od drogi,
po której poruszają się pojazdy przewożące zwierzęta. Nie
należy lokalizować obiektów dla świn w pobliżu rzeźni, wysypisk
śmieci, miejsc utylizacji zwierząt padłych i odpadów poubojowych.
Zasadne jest, by chlewnia otoczona była pasem drzew, które
stanowią ważną zaporę dla przenoszonych z wiatrem drobnoustrojów.
Środki transportu
Jest wiele dowodów na to, że pojazdy przewożące świnie oraz
ich kierowcy niejednokrotnie bywali przyczyną zawleczenia
choroby do określonej chlewni, czy też nawet na obszar danego
kraju. Szczególnie niebezpieczne są samochody transportujące
świnie do rzeźni. Samochody te winny być myte i dezynfekowane
po każdym rozładunku zwierząt. Ważne jest, by kierowcy nie
opuszczali szoferki i nie wchodzili na teren fermy czy nawet
na płytę rampy załadowczej. Rampa załadowcza winna być tak
zlokalizowana i zbudowana, by graniczyła z ogrodzeniem i była
nachylona w sposób umożliwiający spływ wody używanej do mycia
rampy - poza teren chlewni. Rampa powinna być ogrodzona, a
bramka na rampę musi być otwierana tylko w jedną stronę, w
taki sposób, by świnia wprowadzona na rampę nie mogła z niej
wrócić.
Ogrodzenie
Dobrze wykonane odrodzenie uniemożliwia lub w zasadniczy sposób
utrudnia przedostanie się na teren chlewni dzików, psów, kotów,
a także gryzoni. Solidne zabezpieczenie ogranicza możliwości
wtargnięcia do obiektu przypadkowych, niepożądanych gości.
Warto jest wmontować w odpowiednim miejscu tablicę informującą
o tym, że osoby postronne nie mają prawa wstępu na teren obiektu.
Ludzie
Zasady bioasekuracji winny jasno określać procedury wchodzenia
ludzi na teren fermy, jak też sposób poruszania się ich w
samym obiekcie. Do minimum należy ograniczyć obecność "gości".
Lekarz weterynarii, czy też inseminator winni przed wejściem
do gospodarstwa, podobnie jak pracownicy, wziąć prysznic i
zmienić ubranie. Właściciel chlewni w swoim interesie powinien
zadbać o to, by osoby wchodzące do chlewni okresowo miały
tam swoje kombinezony i buty. W wielu krajach obowiązuje zasada,
że w niektórych sytuacjach w ciągu jednego dnia lekarz może
wejść tylko na teren jednego obiektu. Zmuszanie "gości" do
wzięcia prysznica spełnia niejednokrotnie rolę straszaka i
zniechęca ich do wchodzenia do chlewni.
Ściółka
Większe zagrożenie może stanowić słoma lub trociny. Słoma
mająca kontakt z ptakami i gryzoniami może być zanieczyszczona
salmonellami, prątkami gruźlicy ptasiej, czy też TGE.
Aerozole (aerogenne szerzenie
się zakażeń)
Zdolność kropelkowego szerzenia się zakażeń zależna jest nie
tylko od czynników meteorologicznych, ale także od przeżywalności
drobnoustrojów w różnych środowiskach.
Przeżywalność wybranych bakteryjnych czynników patogennych
świń w wodzie, gnojowicy i w ziemi.
Zwierzęta towarzyszące
Niewskazane jest utrzymywanie w chlewniach psów czy też kotów.
Jeżeli jednak istnieją ku temu zasadnicze powody (psy stróżujące,
koty walczące z myszami) należy przyjąć zasadę, że zwierzęta
te nigdy nie opuszczają chlewni. Jeżeli z jakichś powodów
wyjdą one poza teren gospodarstwa nie powinny być wprowadzane
z powrotem.
Utylizacja zwierząt padłych
Zwierzęta padłe winny być składowane poza gospodarstwem w
solidnie zamykanym, najlepiej chłodzonym pomieszczeniu. Pojazdy
przyjeżdżające po padłe zwierzęta winny być oczyszczone i
każdorazowo przed przyjazdem zdezynfekowane.
W końcowej części swojego wykładu profesor
Pejsak omówił zagadnienie dezynfekcji pomieszczeń. Jak stwierdził,
warunkiem skuteczności dezynfekcji jest przede wszystkim wstępne
mechaniczne uprzątnięcie wszystkich zanieczyszczeń organicznych
(szczególnie ważne w obiektach zdepopulowanych). Zanieczyszczenia
organiczne (np. wysuszony kał, nawóz, kurz) zawierają ogromne
ilości drobnoustrojów, które mogą być przyczyną choroby w
nowo tworzonym stadzie. Niemożliwe jest wykonanie prawidłowej
dezynfekcji bez oczyszczenia kanałów, usunięcia z chlewni
ruchomego sprzętu, paszy, słomy itd. Warunkiem efektywności
dezynfekcji jest uprzednie przeprowadzenie solidnej deratyzacji
(całkowita likwidacja gryzoni). Kolejnym etapem procesu dezynfekcji
jest solidne umycie chlewni, najlepiej wodą zawierającą detergenty
przy użyciu pomp wytwarzających ciśnienie. Mycie należy rozpocząć
od górnych ścian w kierunku podłogi. Ściany zanieczyszczone
w trakcie mycia podłogi należy ponownie spłukać. Ważnym elementem
wymagającym sumiennego oczyszczenia i przepłukania jest system
wodociągów i poideł. System ten należy odłączyć od dopływu
wody i w całości przepłukać. Jeżeli jest to tylko możliwe
zasadne jest wymontowanie wszystkich poideł i przepłukanie
ich w płynie dezynfekcyjnym. Ważne jest również mechaniczne
oczyszczenie przepłukanie i zdezynfekowanie zbiornika głównego
odstojnika. Nie można zapomnieć o dokonaniu końcowego, solidnego
przepłukania całego zdezynfekowanego systemu wodnego. Po dezynfekcji
pomieszczeń należy ponownie umieścić w chlewni całe wyposażenie
ruchome i w ślad za tym poprzez zamgławianie płynem dezynfekcyjnym
dokonać końcowej dezynfekcji całego pomieszczenia, w tym miejsc
trudno dostępnych. Opisane zabiegi należy przeprowadzić we
wszystkich innych pomieszczeniach chlewni, w których przebywały
zwierzęta lub ludzie. Obiekt uznany za zdezynfekowany winien
być dostępny wyłącznie dla obsługi i osób związanych z produkcją
po spełnieniu przez te osoby stosownych opisanych poniżej
procedur.
