Relacje

Jarmark Wielkanocny w Przysieku

Wielka impreza przed Wielkanocą

Co roku kupujemy coraz większą palmę – zdradza nam Wojciech Świtalski, który na jarmark do Przysieka przyjechał wraz ze swoją rodziną z Brzozówki. Pan Wojciech miał w czym wybierać, gdyż palm wszelkich kolorów i wielkości było na Jarmarku Wielkanocnym w Przysieku zatrzęsienie. Podobnie zresztą jak innych atrybutów Świąt Wielkanocnych – pisanek, koszyczków, baranków i zajączków. Nie brakowało też swojskiej żywności – wędliniarskich rarytasów z Podlasia i chleba od babci Reginy.

Dla osób chcących samodzielnie wykonać świąteczne dekoracje Małgorzata Kowalska z Powiatowego Zespołu Doradztwa Rolniczego w Grudziądzu przez godzinę pokazywała, jak należy to robić. Kompozycje kwiatów, pisanek, kolorowych wstążek oprawionych szkłem urzekały swoją urodą pokaźne grono słuchaczy. – Inspiracje czerpię z najnowszych trendów florystycznych – mówi pani Małgorzata. – Swoją wiedzą dzielę się z wszystkimi chętnymi na imprezach okolicznościowych, a także szkoleniach organizowanych w naszym regionie.

Dużym zainteresowaniem zwiedzających przysiecki festyn cieszyło się stoisko z ręcznie malowanymi tkaninami, a także kawałkami starego drewna pokrytego klimatycznymi malunkami. Sprawczynią tych małych arcydzieł jest Stanisława Kardas z Łubianki, na co dzień nauczycielka wychowania plastycznego. – W Przysieku wystawiam co roku, trochę sprzedaję, trochę się promuję, ale najważniejszy dla mnie jest klimat jarmarku. Ludzie są w nastroju przedświątecznym, bardzo przyjaźni. Najczęściej pytają mnie o szczegóły techniki farbowania tkanin i o farby, których używam do malowania drewna. W przyszłym roku też przyjadę do Przysieka z moimi pracami.

Do Przysieka przyjeżdżają wystawcy nie tylko z najbliższych okolic. Jarosław Griniuk przybył z Ukrainy – sprzedaje bluzki w czerwone maki, chałwę, noże do szatkowania kapusty. Jak mówi – wszystko przywiezione z Ukrainy. Chwali sobie współpracę z Polakami i przysiecki jarmark.

W przerwach między zwiedzaniem i zakupami goście jarmarku odprężali się słuchając i podziwiając regionalne kapele, które pięknie wszystkim przygrywały. Jak co roku, nie zawiedli „Kruszynioki” z Kruszyna na Kujawach oraz „Harmonia” z Wiejskiego Domu Kultury w Górsku. To, że „Kruszynioki” są z Kujaw, łatwo rozpoznać po strojach ludowych, w których dominującym kolorem jest niebieski. Wśród śpiewających kruszynianek dużo było młodych dziewczyn, co dobrze wróży na przyszłość kapeli, no i nam – wdzięcznym słuchaczom.

Na festynie oprócz świątecznych zakupów można też było sporo dowiedzieć się o wielkanocnych obrzędach i zwyczajach.

W ciągu całej imprezy w Przysieku przewinęło się co najmniej dwa tysiące osób, dla których swoje stoiska otworzyło blisko stu wystawców. Zwiedzający chwalili pogodę, a także dobrą organizację. Nad zdrowiem zwiedzających przez cały czas czuwał personel ambulansu medycznego – na szczęście bezrobotny.

Wierzymy, że równie udany będzie przyszłoroczny jubileuszowy, bo już dziesiąty, Jarmark Wielkanocny w Przysieku. Już dziś serdecznie zapraszamy.

Piotr Kociorski
fot. Marek Rząsa

 

Zmiany w podatku VAT

W lutym i marcu 2017 roku w Kujawsko-Pomorskim Ośrodku Doradztwa Rolniczego w Minikowie, Przysieku i Zarzeczewie odbyły się szkolenia pt. „Zmiany w podatku VAT – nowe zasady rozliczeń w 2017 r.”

Organizatorem szkoleń był Dział Ekonomiki i Zarządzania Gospodarstwem Rolnym.

Wykładowcami były Marzena Ryterska-Chyła Główny specjalista ds. podatków oraz Marta Knop-KołodziejSpecjalista ds. podatków i ubezpieczeń KPODR w Minikowie.

 

Marzena Ryterska-Chyła Główny specjalista ds. podatków

Marzena Ryterska-Chyła, Główny specjalista ds. podatków.

 Łącznie odbyło się 5 szkoleń, w których udział wzięło 276 osób z terenu województwa kujawsko-pomorskiego. Celem szkoleń było przedstawienie uczestnikom najnowszych zmian w podatku od towarów i usług oraz utrwalenie dotychczasowej wiedzy dotyczącej rozliczania podatku VAT na zasadach ogólnych. W trakcie zajęć omówiono szczegółowo następujące zmiany w podatku od towarów i usług obowiązujące od 1 stycznia 2017 r.:

  • Zwolnienie podmiotowe z VAT

  • Odwrotne obciążenie w usługach branży budowlanej

  • Odmowa rejestracji na VAT i wykreślenie z rejestru podatników VAT  czytaj więcej…

  • Zmiany w przepisach o deklaracjach VAT czytaj więcej…

  • Zwrot VAT w terminie przyspieszonym

  • Zmiana sposobu odliczania kwot podatku należnego

  • Nowa „sankcja VAT” – 30% i 100%. czytaj więcej…

  • Likwidacja kwartalnego rozliczania podatku VAT przez niektóre podmioty czytaj więcej…

Szkolenia cieszyły się dużym zainteresowaniem, szczególnie tych osób, które samodzielnie rozliczają podatek VAT. Uczestnicy szkolenia mieli również możliwość zadawania pytań wykładowcom i uzyskania wyjaśnień w indywidualnych sprawach.

Do pobrania prezentacja PDF:   Zmiany VAT 2017

Marzena Ryterska-Chyła

KPODR w Minikowie

Dni Przedsiębiorcy Rolnego

Decyzje innowacyjnych rolników w obecnych warunkach rynkowych stanowiły temat przewodni międzynarodowej konferencji organizowanej już po raz trzynasty przez Centrum Doradztwa Rolniczego i Niemieckie Towarzystwo Rolnicze (DLG) we współpracy z ośrodkami doradztwa rolniczego z województwa kujawsko-pomorskiego, wielkopolskiego i mazowieckiego. Spotkanie odbyło się 8-9 marca w centrum kongresowym IOR-PIB w Poznaniu.

Na wstępie najważniejsze uwarunkowania makroekonomiczne rozwoju gospodarki światowej i wyzwania przed jakim stoi handel międzynarodowy przedstawił prof. Andrzej Kowalski z IERiGŻ-PIB w Warszawie. Chociaż ekonomiści nie zdążyli jeszcze przekonująco wyjaśnić kryzysu finansowego z minionych lat, już stajemy przed nowymi wyzwaniami: natężeniem migracji na skalę dotąd nie spotykaną, depopulacją bogatej północy i ekspansją ludnościową biednego południa, skrajną polaryzacją dochodów i bogactwa, wyczerpywaniem się zasobów naturalnych i zakłócaniem naturalnych cykli obiegu materii i reprodukcji środowiska oraz ocieplania klimatu. Rośnie ryzyko rynkowe i przyrodnicze produkcji rolniczej i nieprzewidywalność współczesnego świata.

Następnie rolnicy, przedsiębiorcy, doradcy, eksperci i przedstawiciele nauki dyskutowali w grup tematycznych, a punktem wyjścia do debaty były prezentacje zamysłów inwestycyjnych wybranych gospodarstw rolników z Polski i Niemiec. Omawiano zagadnienia związane z produkcją i uwarunkowaniami ekonomicznymi, społecznymi i politycznymi prowadzenia działalności rolniczej. Tematami wiodącymi dla poszczególnych grup panelowych były:

−  Innowacje w produkcji roślinnej, uproszczone technologie uprawy, precyzyjne nawożenie, zrównoważone rolnictwo.

−  Innowacyjne aspekty w chowie trzody chlewnej.

−  Innowacje w produkcji pasz i żywieniu bydła mlecznego. Optymalizacja kosztów produkcji mleka.

Rolnicy z Niemiec wskazywali na ograniczenia rozwoju gospodarstw rolniczych: brak dostępu do ziemi, trudności z zagospodarowaniem odchodów zwierzęcych oraz narastanie ograniczeń środowiskowych. Bariery społeczne obrazowo opisywali następująco: Rolnicy niemieccy przeszli długą drogę, doskonaląc metody produkcji, poprawiając jej jakość i dbałość o zwierzęta i środowisko. A przede wszystkim zwiększali wydajność ziemi i pracy, zapewniając konsumentom dostęp do taniej żywności. Na tę długą wędrówkę nie zabraliśmy jednak społeczeństwa, które niedoinformowane, skłonne jest obwiniać rolników o wiele niekorzystnych efektów zewnętrznych, a jednocześnie nie dostrzega ich wkładu w produkcję dóbr publicznych.

Doświadczenia polskich rolników są podobne, coraz częściej natrafiają w swoich działaniach na opór sąsiadów, którym towarzystwo gospodarstw rolniczych prowadzących profesjonalną produkcję przeszkadza. Wymiana poglądów pozwalała też na sformułowanie przypuszczenia, że przy podobnych wymaganiach dobrostanu zwierząt i środowiskowych wynikających z WPR Unii Europejskiej względem produkcji w Niemczech i Polsce, u nas ich egzekwowanie jest „łagodne”. Co będzie, gdy tolerancja zacznie maleć?

Dodatkowe źródła dochodu w gospodarstwie – szanse i ograniczenia to temat przewodni panelu dyskusyjnego w drugim dniu konferencji. Redaktor naczelny TopAgrar Polska,  Karol Bujoczek  oraz zaproszeni prelegenci rozmawiali na temat sposobów zwiększenia rentowności w produkcji rolniczej poprzez wprowadzanie alternatywnych źródeł dochodu oraz innowacji w gospodarstwie rolnym. Rolnicy z Niemiec oceniali, że tak modne do niedawna biogazownie rolnicze nie dają dobrych efektów ekonomicznych, a jedynym ich uzasadnieniem jest konieczność zagospodarowanie odchodów zwierzęcych przy bardzo dużej skali produkcji. Lepsze efekty ekonomiczne zapewniają ogniwa fotowoltaiczne. Również perspektywy produkcji ekologicznej oceniali jako ograniczone. W ich subiektywnej ocenie produkcja ta nawet w bogatych Niemczech ma bardzo mały udział w rynku (1,0-1,5%) i jest duża konkurencja ze strony importu, m. in. z Polski[1]. Te segmenty produkcji były atrakcyjne ekonomicznie dla rolników przy programach wsparcia, a gdy społeczna gotowość dopłacania ustaje, stają się nieopłacalne.

Dni Przedsiębiorcy Rolnego stanowią doskonałe miejsce wymiany informacji, doświadczeń, ale przede wszystkim dyskusji rolników, doradców i przedstawicieli nauki na tematy związane z prowadzeniem działalności rolniczej w zmieniających się warunkach rynkowych. Kujawsko-Pomorskie reprezentowali rolnicy: Jerzy i Grzegorz Fik z Czewujewa (produkcja trzody chlewnej), Maciej Czajkowski z Sokołowa (produkcja roślinna i maszyny do uprawy pasowej) oraz Roman i Piotr Przybysz z Konecka (produkcja mleka). Ich prezentacje spotkały się z bardzo dużym zainteresowaniem. W imieniu wszystkich uczestników konferencji i swoim własnym bardzo serdecznie dziękujemy za poświęcony czas, zaangażowanie i gotowość podzielenia się doświadczeniami  na XIII DPR w Poznaniu. Mam nadzieję, że udało się też Państwu skorzystać z inspiracji, przemyśleń uczestników spotkania. Bardzo dziękujemy za wspólną pracę.

 

Tadeusz Sobczyński
KPODR w Minikowie

foto:
Alicja Zygmanowska
Agnieszka Leitgeber-Graczyk
CDR w Brwinowie

 


[1] Najnowszy raport na ten temat został zaprezentowany na targach ekologicznych BIOFACH w Norymberdze w lutym br. – informuje Fundacja Programów Pomocy dla Rolnictwa (FAMM/FAPA) monitorująca zagraniczne rynki rolne. Wiodącym rynkiem produktów ekologicznych były Stany Zjednoczone, jego wartość szacowano na prawie 36 mld euro. Na drugim miejscu znalazły się Niemcy z rynkiem o wartości 8,6 mld euro; Francja – 5,5 mld euro oraz Chiny – 4,7 mld euro. Największe spożycie produktów ekologicznych na osobę zanotowano tradycyjnie w Szwajcarii – 262 euro, Danii – 191 euro oraz Szwecji – 177 euro. Dania miała też największy udział produktów ekologicznych w rynku spożywczym, tj. 8,4 proc.

 

Rolniczy Handel Detaliczny

30 marca 2017 roku w Minikowie odbyła się konferencja dot. Rolniczego Handlu Detalicznego. Wśród prelegentów byli:  

– przedstawiciel KPODR – Pan Piotr Sawa, kierownik działu Rozwoju Obszarów Wiejskich

– przedstawiciel Wojewódzkiego Inspektoratu Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych – Pan Waldemar Sieńko, Wojewódzki Inspektor WIJHARS Bydgoszcz

– przedstawiciel Wojewódzkiego Inspektoratu Weterynarii – Pani Violetta Gałązka-Kowalczyk, Starszy Inspektor Weterynaryjny ds bezpieczeństwa żywności

– przedstawiciel Wojewódzkiej Stacji Sanitarno-Epidemiologicznej – Pani mgr inż. Angelika Drab-Rybczyńska

– przedstawiciel Urzędu Skarbowego – Pan Wojciech Kiedrowicz

 

Program konferencji (pdf)

Konferencję uroczyście otworzył Pan Ryszard Kamiński, Dyrektor Kujawsko-Pomorskiego Ośrodka Doradztwa Rolniczego w Minikowie. Witając gości, podkreślił, że konferencja ta jest doskonałą okazją do dyskusji na temat ułatwienia zasad sprzedaży dla rolników przetwarzających produkty z własnego gospodarstwa. W problematykę wystąpień konferencyjnych wprowadził Pan Piotr Sawa kierownik działu Rozwoju Obszarów Wiejskich, który przedstawił podstawowe założenia ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. o zmianie niektórych ustaw w celu ułatwienia sprzedaży żywności przez rolników.  Tematem przewodnim pozostałych wystąpień były zasady bezpieczeństwa żywności, oznakowania produktów oraz związane z opodatkowaniem obowiązujące rolników w zakresie rolniczego handlu detalicznego. Konferencja cieszyła się bardzo dużym zainteresowaniem. Łącznie wzięło udział ponad 80 osób. Dyskusjom nie było końca.

Prezentacje wykładowców do pobrania:

– Przyklady etykiet na produkty spozywcze

– rhd konferencja.pptx

– Sanepid

– weterynaria

– Znakowanie zywnosci wprowadzanej do obrotu w ramach rolniczego handlu detalicznego

 

25 lat pszczołowania w Przysieku

Forum Pszczelarzy w Przysieku ma już 25 lat! W sobotę 25 marca od samego rana wokół budynku oddziału KPODR wrzało jak w ulu. Na jubileusz przyjechała rekordowa liczba około 1700 osób, bo uczestnictwo w forum jest naprawdę wielkim świętem pszczelarzy z północnej i środkowej Polski.

Jubileuszowe forum pod patronatem Wojewody Kujawsko-Pomorskiego Mikołaja Bogdanowicza i Marszałka Województwa Kujawsko-Pomorskiego Piotra Całbeckiego było zorganizowane jak co roku przez Regionalny Związek Pszczelarzy w Toruniu i KPODR Oddział w Przysieku. Tuż po otwarciu konferencji uhonorowano inicjatorów tych pszczelich spotkań 25 lat temu. Jednym z nich był pracownik ówczesnego ODR w Przysieku i jednocześnie pszczelarz, Mieczysław Misiaszek. Otrzymał on najwyższe honorowe wyróżnienie nadawane przez Zarząd Polskiego Związku Pszczelarskiego za szczególne zasługi w rozwoju pszczelarstwa – statuetkę księdza dr Jana Dzierżona. Dzisiaj można jednoznacznie stwierdzić, że pan Mieczysław wraz z ówczesnym dyrektorem ODR Andrzejem Hornowskim mieli intuicję, że takie forum jest bardzo potrzebne środowisku pszczelarskiemu. Początki nie były łatwe, jednak patrząc po 25 latach na tłumy pszczelarzy ze znacznej połaci kraju można stwierdzić, że tego typu specjalistyczne spotkania mocno łączą brać pszczelarską i pozwalają na wymianę doświadczeń. Dlatego statuetkę ufundowaną przez RZP w Toruniu z okazji 25-lecia Forum Pszczelarzy otrzymali m.in. jego inicjatorzy – Andrzej Hornowski i Mieczysław Misiaszek.

Poza wystąpieniami dotyczącymi jubileuszu uczestnicy forum wysłuchali również dwóch interesujących wykładów. Pierwszy z nich, zatytułowany „Jak mieć zdrowe pszczoły”, wygłosił Igor Pawłyk, mistrz pszczelarski z Niepołomic. Stwierdził on, że bez pomocy człowieka pszczoły skutecznie broniły się przed patogenami przez 200 milionów lat. Dopiero nasza ingerencja zagraża im wyginięciem – nie tylko przez degradację i zanieczyszczanie środowiska, ale także przez nadmierne faszerowanie rodzin pszczelich różnymi lekami, w tym antybiotykami. Postępowanie takie niszczy naturalną odporność owadów.

Drugim wykładowcą był pszczelarz z Czech – Miroslav Sedlacek, który mówił o racjonalizacjach w gospodarstwie pasiecznym na podstawie własnych doświadczeń. Opowiadał barwnie o historii swojej pasieki, o najlepszym ulu, zasadach prowadzenia rodzin pszczelich oraz o tym, jak pozyskuje miód, pyłek kwiatowy i wosk pszczeli.

Na zakończenie forum głos zabrał nowo wybrany prezydent Polskiego Związku Pszczelarskiego – Waldemar Kudła, który omówił obecną sytuację pszczelarstwa, między innymi zagrożenia rodzin pszczelich warrozą i środkami ochrony roślin. Następnie odpowiadał na pytania pszczelarzy zadawane z sali.

Towarzyszący konferencji początkowo niewielki kiermasz przez dwadzieścia pięć lat przekształcił się w całkiem spore targi pszczelarskie. W tym roku prezentowało się 51 firm. Najczęściej kupowano ule, miodarki, etykiety, środki przeciw warrozie, węzę pszczelą, izolatory, ubrania pasieczne, czasopisma fachowe i rośliny miododajne. Forum Pszczelarskie w tym historycznym momencie było wzbogacone o wystawę zdjęć i zaproszeń wykonywanych przez lata istnienia imprezy. Wielokrotni bywalcy mogli się na tych fotografiach odnaleźć.

 

Maria Sikora
fot. Marek Rząsa

 

Kolejny raz w Pieczyskach

15 marca bieżącego roku odbyła się konferencja sadownicza „Aspekty technologiczne upraw sadowniczych”.  Konferencję otworzyli Małgorzata Kołacz z KPODR Miniowo oraz Piotr Kalitta z firmy Mondi Polska.

            Temat „Sieć na Rzecz Innowacji w Rolnictwie i na Obszarach Wiejskich” w ramach działania „Współpraca” z PROW 2014-2020 przedstawiła Małgorzata Kołacz z KPODR Minikowo. Sieć funkcjonuje w ramach Krajowej Sieci Obszarów Wiejskich i ma charakter otwarty. Partnerami Sieci mogą zostać: rolnicy, grupy rolników, posiadacze lasów, przedsiębiorcy, instytuty badawcze, uczelnie wyższe przedstawiciele jednostek doradztwa rolniczego. Głównym celem Sieci jest wspieranie innowacji w rolnictwie, produkcji żywności, leśnictwie i na obszarach wiejskich. Ułatwia wymianę wiedzy fachowej oraz dobrych praktyk w zakresie innowacji. Sieć innowacji w rolnictwie jest oparta na publicznym doradztwie rolniczym. koordynowanym na poziomie krajowym przez Centrum Doradztwa Rolniczego w Brwinowie. Zadania Sieci na poziomie wojewódzkim są wdrażane przez Wojewódzkie Ośrodki Doradztwa Rolniczego. Wsparcie działania „Współpraca” dotyczy tworzenia i funkcjonowania grup operacyjnych na rzecz innowacji (EPI), oraz realizacji przez te grupy projektów, które prowadzą do opracowania i wdrożenia nowych lub znacznie udoskonalonych rozwiązań w zakresie nowych produktów, praktyk, procesów, technologii, metod organizacji i marketingu. Utworzona grupa operacyjna składa się z co najmniej 2 różnych podmiotów należących do następujących kategorii: rolnicy, właściciele lasów, naukowcy: instytuty, jednostki naukowe, uczelnie, przedsiębiorcy podmioty świadczące usługi doradcze. Pomoc przyznawana jest w formie refundacji części kosztów kwalifikowalnych: budowy, modernizacji obiektów i infrastruktury (50% refundacji), zakupu: maszyn, urządzeń, aparatury, badawczej, oprogramowania i licencji (50% refundacji) kosztów badań (90% refundacji), kosztów ogólnych i bieżących (100% refundacji), podatków od towarów i usług (VAT). O kolejności przysługiwania pomocy decyduje suma uzyskanych punktów przyznawanych przez ARiMR według kryteriów punktowych.

            Piotr Kalitta z firmy Mondi Polska zapoznał uczestników z osiąganymi cenami dla owoców w sezonie 2016, porównał je do prognozowanych na ubiegły sezon. Według GUS 2016 roku zbiory owoców w Polsce wyniosły 4,50 mln ton i były o 10,3% wyższe niż w 2015. Zwiększyły się zbiory niemal wszystkich owoców poza truskawkami. Plony jabłek osiągnęły 3,5 mln ton i były o 10,5% wyższe w porównaniu do roku poprzedzającego. Zbiory wiśni wzrosły o 8,7% do 195 tys. ton a czereśni o 12,3% do 54 tys. ton. Produkcja owoców jagodowych wzrosła o 8,8% do 558 tys. ton, najbardziej maliny o 50,2% do 120 tys. ton. Natomiast  plonowanie truskawek zmniejszyło się o 4,3% do 196 tys. ton.

 Źródło: notowania Zakładu Ekonomiki Ogrodnictwa IERiGŻ-PIB

 

Kończąc wystąpienie Piotr Kalitta zapoznał uczestników  z planami instalacji trzeciego tunelu zamrażalniczego w zakładzie w Stopce oraz budowy drugiego zakładu i magazynu mrożonek w Karczmiskach na Lubelszczyźnie. Za dynamiczny rozwój i wzrost wartości rynkowej firma Mondi Polska uzyskała kolejne wyróżnienie w XI edycji Konkursu Gepardy Biznesu 2016 przez Instytut Europejskiego Biznesu na podstawie danych finansowych z Krajowego Rejestru Sądowego.

            Dużym zainteresowaniem cieszyło się wystąpienie dr Agaty Broniarek-Niemiec z Instytutu Ogrodnictwa w Skierniewicach dotyczące chorób grzybowych w uprawach roślin pestkowych i jagodowych. Prelegentka zwróciła szczególną uwagę na brunatną zgniliznę drzew pestkowych, gdzie pierwsze symptomy mogą wystąpić na kwiatach. Do infekcji dochodzi poprzez znamię słupka lub pylniki. Z porażonych kwiatów grzybnia przerasta do pędów i krótkopędów będąc przyczyną nekrozy kory i zamierania organów. Do porażenia owoców dochodzi najczęściej w okresie dojrzewania. Infekcji sprzyjają długotrwałe opady deszczu. Chorobę ogranicza usuwanie porażonych pędów owoców, unikanie nadmiernego zagęszczenia. Zwalczanie chemiczne w wiśniach należy przeprowadzić na początku i w pełni kwitnienia. Na wiśniach powinny wystarczyć dwa zabiegi, na pozostałych gatunkach zabiegi rozpocząć 3 tygodnie po kwitnieniu i kontynuować do zbioru z uwzględnieniem okresu karencji. Częstotliwość wykonywanych zabiegów uzależniona jest od przebiegu warunków pogodowych i podatności odmian. Drobna plamistość liści drzew pestkowych jest kolejną chorobą wpływającą na ilość i jakość uzyskiwanego plonu. Występuje corocznie w różnym nasileniu. Do infekcji dochodzi najczęściej na wiśniach i czereśniach, rzadziej na pozostałych gatunkach roślin pestkowych. Choroba początkowo objawia się niewielkimi, szarozielonymi przebarwieniami na dolnej stronie najstarszych liści, natomiast w późniejszym okresie rozwoju brunatno czerwonymi plamami na górnej stronie tych liści. Z rozwojem choroby infekcji ulegają coraz młodsze liście. W efekcie porażone liście opadają co może prowadzić do całkowitej defoliacji roślin. Zabiegiem profilaktycznym w ograniczaniu drobnej plamistości liści drzew pestkowych jest wygrabianie i niszczenie liści. Jest to zabieg trudny do przeprowadzenia i rzadko stosowany na plantacjach. Zwalczanie chemiczne należy rozpocząć bezpośrednio po kwitnieniu, kolejne 2-3 zabiegi co 10-14 dni. W lata szczególnie wilgotne liście chronimy również po zbiorach. Za najgroźniejszą chorobę występującą na roślinach jagodowych wykładowczyni uznała szarą pleśń. Objawy choroby w postaci brunatnych, gnilnych plam, lokalnej zgorzeli i nekroz, występują przede wszystkim na kwiatach i owocach w różnej fazie ich rozwoju, rzadziej na liściach i łodygach. W miejscu infekcji tkanka staje się jasnobrązowa, lekko się zapada, ale nie ulega rozkładowi. Owoce zielone w wyniku porażenia często zasychają, natomiast na dojrzałych pojawia się biała, puszysta grzybnia oraz szary, pylący nalot trzonków konidialnych z obficie wytwarzanymi zarodnikami konidialnymi. Grzyb B. cinerea występuje powszechnie na martwych szczątkach roślin. Poraża ponad sto gatunków roślin. O masowym wystąpieniu choroby decydują obecność podatnego żywiciela oraz odpowiednie warunki dla rozwoju grzyba. Ograniczyć chorobę można poprzez uprawę odmian mniej podatnych, zapewnienie dobrego przewietrzania plantacji (odpowiednie odległości między roślinami, odchwaszczanie), ściółkowanie plantacji truskawek, prawidłowe nawożenie zwłaszcza azotem, nawadnianie  kropelkowe,  w przypadku deszczowania plantacji zabieg przeprowadzać tylko w godzinach rannych. Szybkie schłodzenie owoców po zbiorze znacznie ogranicza ich gnicie podczas transportu i przechowywania. W zwalczaniu chemicznym bardzo ważne jest dokładne pokrycie cieczą użytkową wszystkich nadziemnych części roślin. Zaleca się używanie odpowiednich opryskiwaczy, najlepiej z pomocniczym strumieniem powietrza lub rozpylaczy asymetrycznych. Z uwagi na możliwość wystąpienia form grzyba odpornych na substancje aktywne tych środków należy bezwzględnie przestrzegać zasad przemiennego stosowania środków i ograniczyć liczbę zabiegów w sezonie preparatami należącymi do tej samej grupy chemicznej.

            Temat związany z  odżywianiem roślin sadowniczych przedstawił Łukasz Kutermach z firmy Intermag. W racjonalnym stosowaniu nawozów ważne jest dostarczenie drzewom składników pokarmowych w dawkach zabezpieczających prawidłowy rozwój i wzrost. W prawidłowym odżywianiu roślin istotny jest sposób nawożenia i wybór nawozów. Dostarczane składniki pokarmowe z nawozów powinny być po zastosowaniu łatwo dostępne dla roślin. Aplikacja nawozów powinna zabezpieczać dostarczenie składników pokarmowych we właściwym czasie do różnych części roślin (pień, pędy, pąki, liście, owoce). Podstawą każdego zastosowania nawożenia powinna być analiza zawartości składników w glebie oraz analizy liści. Wykładowca podkreślił konieczność właściwego pobrania próby jako warunku niezbędnego dla uzyskania wiarygodnych wyników i dzięki temu uniknięcia dalszych błędów w nawożeniu roślin. Na uwagę zasługuje Optysil – jedyny na rynku preparat krzemowy produkcji polskiej. Optysil wpływa korzystnie na zdrowotność roślin redukując wpływ stresu biotycznego i abiotycznego Intensyfikując proces fotosyntezy wpływa na prawidłowy wzrost i pokrój roślin.

Rafał Putinkowski z firmy Arysta LifeScience Polska Sp z o.o. przedstawiał ofertę handlową oraz promocje dla producentów owoców. Przedstawiał propozycje nowej metody ochrony roślin szczepionką Vaxiplant SL. Substancją aktywną Vaxiplantu jest laminaryna uruchamiająca mechanizmy odpornościowe w roślinie. Działanie uodparniające wynika z  podobieństwa budowy cząsteczki substancji aktywnej do substancji powstających w trakcie kontaktu roślina-patogen. Po zastosowaniu Vaxiplant SL roślina skutecznie broni się przed atakiem patogenów, pod warunkiem zastosowania środka przed infekcją. Mechanizm odpornościowy uruchamiany jest po około 2 dniach od zastosowania preparatu poprzez lignifikację ścian komórkowych. Odporność utrzymuje się przez 10-14 dni dlatego konieczne jest powtarzanie Zalecana jest do stosowania w uprawach truskawek do ochrony przed szarą pleśnią, mączniakiem prawdziwym, białą oraz czerwoną plamistością liści truskawki. Pierwszy zabieg należy wykonać tuż przed kwitnieniem, następne zabiegi co 7-10 dni w dawce 1,0 l/ha.

            Kolejnym prelegentem była Elżbieta Urban, która zaprezentowała historię i przeobrażenia firmy SynthosAgro. Priorytetami w działalności firmy jest kapitał w postaci wiedzy, fachowości oraz doświadczenia pracowników. W czasie prezentacji omówiono zastosowanie w uprawach sadowniczych środków grzybobójczych takich jak: Kaptan Zawiesinowy 50 WP, Kaptan Plus 71,5 WP, Miedzian 50 WP, Miedzian Extra 350 SC, Sadoplon 75 WP. Szczególną uwagę prelegentka zwróciła na rejestrację preparatu Tores 250 EC – nowego produktu wprowadzonego w tym sezonie do stosowania w uprawach jabłoni i wiśni. Ten środek ochrony roślin zarejestrowany w dawce 0,2 l/ha w jabłoniach do zwalczania parcha jabłoni oraz do ochrony przed drobną plamistością liści drzew pestkowych w wiśniach. Natomiast preparat Grot 18 EC zawierający abamektynę jest środkiem przeznaczonym do zwalczania miodówki gruszowej plamistej na gruszy, oraz  przędziorka chmielowca w uprawach truskawki, maliny i jeżyny. Do zwalczania chwatów w jabłoniach i wiśniach zaproponowano Orkan 350 SL. Środek zawierający MCPA oraz  glifosat do stosowania nalistnego, przeznaczony do zwalczania rocznych i wieloletnich chwastów jednoliściennych i dwuliściennych w sadach drzew ziarnkowych i pestkowych.

 

Małgorzata Kołacz

KPODR Minikowo

 

 

Bioróżnorodność – bogactwo wsi

7 marca 2017 roku w Minikowie odbyła się konferencja pt. „Bioróżnorodność – bogactwo wsi”

Na spotkanie licznie przybyli rolnicy, przedstawiciele lokalnych władz, pracownicy parków krajobrazowych, nadleśnictw oraz młodzież szkolna.

Wykład nt. „Bioróżnorodność szansą dla regionu” wygłosiła pani Bożena Herbuś, sekretarz Regionalnej Rady ds. Energii. Proces utraty bioróżnorodności nabiera szczególnego tempa, głównie na skutek zwiększającej się eksploatacji zasobów przyrody. Podczas wykładu zostały wymienione zagrożenia dla bioróżnorodności, m.in. globalne zmiany klimatu, gatunki inwazyjne, urbanizacja krajobrazu, rozrastające się układy komunikacyjne dezorganizujące połączenia ekosystemów. W obliczu zmieniającego się klimatu powstają nowe wyzwania dla rolnictwa, które powinno utrzymywać, a najlepiej poprawiać strukturę żyzności gleby, stwarzać warunki do życia owadów zapylających, zapewnić odpowiedni obieg składników pokarmowych i mikroelementów. Podkreślona została rola i szansa rolnictwa ekologicznego w znaczeniu bioróżnorodności.

Drugi temat, również przedstawiony przez panią Bożenę Herbuś dotyczył ochrony powietrza. Uczestnicy mieli możliwość zapoznania się danymi na temat stanu i jakości powietrza w Polsce. Dla podkreślenia wagi problemu została przedstawiona długa lista szkodliwego działania produktów spalania. Musimy pamiętać, że skutki zarówno zdrowotne, jak i ekonomiczne wzrastającego zanieczyszczenia powietrza odczuwa każdy z nas.

Kolejny wykład nt. „Ochrona bioróżnorodności na obszarach wiejskich na przykładzie Stacji w Owczarach” przedstawił pan Rober Stańko, prezes Klubu Przyrodników w Świebodzinie. Podkreślił znaczenie muraw kserotermicznych, starych sadów oraz ogrodów chwastowych w ochronie bioróżnorodności.

Konferencja spotkała się z dużym zainteresowaniem uczestników.

Więcej informacji w zakładce Ekologia, środowisko.

Ilona Oleś

bioróżnorodność szansą – do pobrania wykład Bożeny Herbuś

niska emisja pyłów – do pobrania wykład Bożeny Herbuś

Otwarcie konferencji – dyrektor KPODR – Ryszard Kamiński i Bożena Herbuś, sekretarz Regionalnej Rady ds. Energii

 

 

 

 

Rober Stańko, prezes Klubu Przyrodników w Świebodzinie

 

Konferencja: Efektywne zakiszanie pasz objętościowych

22 lutego w Minikowie odbyła się konferencja skierowana do hodowców bydła mlecznego. Była ona zorganizowana przez Kujawsko-Pomorski Ośrodek Doradztwa Rolniczego, Polską Federację Hodowców Bydła i Producentów Mleka oraz firmę Schaumann Polska. Na konferencji zaprezentowały się również takie firmy jak Tama Polska oraz O.M. AGRO. W spotkaniu uczestniczyło około 80 osób. W większości bili to hodowcy bydła mlecznego ale również doradcy wspierający ten dział produkcji.
Konferencję rozpoczęła z-ca dyrektora pani Lidia Lewandowska. Po powitaniu, omówieniu programu i podsumowaniu ogólnej sytuacji na rynku mleka pani Dyrektor przekazała głos pierwszemu wykładowcy którym był pan dr Tomas Mitrik ze Słowacji. Pan Tomas jako wybitny specjalista od zakiszania przedstawił temat p.n. „Zakiszanie w praktyce rolnika”. Na bazie dziesiątków różnych ekstremalnych przykładów zakiszania pokazywał błędy i omawiał sposoby ich ominięcia.
Kolejnym prelegentem był pan Stanisław Pater z KPODR w Minikowie który omówił temat: „Odchów jałowic”. Jest to temat ostatnio dość popularny z uwagi na to, że ten etap decyduje w dużej mierze o tym ile przyszła krowa da mleka i jak długo będzie żyć. Niestety ze względów organizacyjnych najwięcej czasu poświęca się żywieniu krów i dość często w odchowie jałowic jest dużo niedociągnięć. Po tym wykładzie była przerwa kawowa gdzie uczestnicy mogli zaczerpnąć trochę świeżego powietrza i wymienić swoje poglądy z innymi hodowcami jak również z firmami uczestniczącymi w spotkaniu.
Największą uwagę na przerwie skupiała firma AGRO O.M. która prezentowała urządzenie do wykrywania porodu u krów o nazwie MOOCALL.
Po przerwie głos zabrał pan Wojciech Sontowski pracownik PFHBiPM. Przedstawił on temat: DoKo – Program nowoczesnego Hodowcy. Pan Sontowski zaprezentował jak krok po kruku skorzystać z programu DoKo. Dzięki temu programowi hodowca, który jest pod oceną użytkowości mlecznej, może bez żadnych opłat wybrać sobie do kojarzeń swoich krów buhaje które podniosą wartości pożądanych cech u potomstwa. W tym programie rolnik ma dostęp do buhajów oferowanych przez wszystkie firmy sprzedające nasienie w Polsce. Stosowanie tego programu zabezpiecza hodowców przed wysokim współczynnikiem inbredu (spokrewnieniem). Dobre kojarzenie, genetyka współdecyduje o zdrowiu i wydajności krów mlecznych. Program DoKo to dawno oczekiwane narzędzie każdego hodowcy.
Następnym prelegentem był lek. wet. pan Zbigniew Dzionek reprezentujący firmę Schauman Polska który przedstawił temat: Najnowsze osiągnięcia w zakiszaniu pasz objętościowych. Pan Dzionek zaprezentował jak bardzo istotnie wpływa stosowanie różnych dodatków kiszonkarskich na zmniejszenie strat powstałych w zakiszonej masie roślinnej. Zaprezentował szeroką gamę inokulantów bakteryjnych, kwasów organicznych i innych dodatków skierowanych do zakiszania konkretnych roślin. Jednym z najnowszych rozwiązań firmy Shaumann jest inokulant bakteryjny który przyśpiesza możliwość otworzenia silosu do 2 tygodnia od momentu jego przykrycia.
Ostatnim prelegentem był pan Jacek Kalkowski z firmy Tama Polska i zaprezentował on temat: „Technologia owijania bel siatką”. Pan Kalkowski przedstawił jakie są mocne i słabe strony siatek stosowanych przy belowaniu różnych pasz. Uczestnicy mogli się dowiedzieć jak istotne jest dopasowanie szerokości siatki do szerokości beli. Ważna jest też ilość nawinięć siatką która powinna być dostosowana do owijanego rodzaju paszy. Wykład ten cieszył się dużym zainteresowaniem pomimo tego że był ostatni. 
gallery
dr Tomas Mitrik, Słowacja
 
Wojciech Sontowski PFHBiPM[/caption]
 
 
Stanisław Pater, KPODR w Minikowie
 
Przerwa
 
lek. wet. Zbigniew Dzionek, Schaumann Polska
 
 
Jacek Kalkowski, Tama Polska
 
 
 
 
 
 
 

 

Nowoczesne rozwiązania w hodowli drobiu grzebiącego

27 lutego 2017 r. w Minikowie odbyła się konferencja ,,Nowoczesne rozwiązania w hodowli drobiu grzebiącego”. Jest to cykliczne wydarzenie, odbywa się w Ośrodku Doradztwa Rolniczego w Minikowie. Głównym organizatorem jest ODR, a współorganizatorem Kujawsko-Pomorskie Zrzeszenie Hodowców Drobiu i Producentów Jaj. W konferencji biorą udział hodowcy niezrzeszeni, pracownicy naukowi z uczelni wyższych oraz zaangażowane firmy branżowe.

Pierwszym prelegentem był Jerzy Dymek – Kujawsko-Pomorski Wojewódzki Lekarz Weterynarii, który przedstawił zagrożenia związane z ptasią grypą. Sytuacja epizootyczna w kraju i na świecie zmusza do zastosowania w gospodarstwach bioasekuracji i profilaktyki na fermach drobiu i w gospodarstwach rolnych. Obowiązujące wytyczne w czasie zagrożenia są restrykcyjne, ale to jedyna możliwość aby zapobiec chorobie, która rozprzestrzenia sią w bardzo szybkim tempie. Ci którzy myślą, że sprawa ich nie dotyczy są w dużym błędzie, ich brak wyobraźni i wiedzy nt. konsekwencji wystąpienia choroby w gospodarstwie może doprowadzić do nieszczęścia swojego i sąsiadów. Aleksander Bomberski z KPODR w Minikowie, omówił zasady tworzenia grup operacyjnych w ramach działania „Współpraca” oraz założenia Sieci Innowacji w Rolnictwie i na Obszarach Wiejskich. Istotne jest, aby trafić do jak najszerszego grona odbiorców zarówno rolników zajmujących się produkcją zwierzęcą lub roślinną. Zasady funkcjonowanie Sieci Innowacji w Rolnictwie i na Obszarach Wiejskich, zasady partnerstwa w Sieci oraz możliwości finansowania w ramach działania ,,Współpraca” to tematy nieobce naszemu brokerowi innowacji SIR. Zachęcamy do współpracy i do kontaktu z panem Aleksandrem. Kolejnym gościem i prelegentem, był Maciej Bujnik – dyrektor biura Krajowej Federacji Hodowców Drobiu i Producentów Jaj. Jego prezentacja dotyczyła aktualnej sytuacji i perspektyw rozwoju rynku drobiu wraz z danymi rynkowymi.

 

 

Jak widać na powyższym slajdzie, eksport drobiu stanowi niemal połowę produkcji w kraju.  Krótkookresowe perspektywy rozwojowe na rynku drobiu zapowiadają dalszy wzrost produkcji, jednak niepokojący spadek opłacalności. Zostały wprowadzane restrykcje przez kraje trzecie i nastąpił problem z rynkami zbytu. Kolejne krótkookresowe perspektywy rozwojowe branży drobiarskiej przedstawiają dwa scenariusze: Scenariusz I – szybkie opanowanie ptasiej grypy, krótkotrwała dekoniunktura, Scenariusz II – nasilenie występowania ognisk ptasiej grypy, ograniczenie spożycia przez konsumentów, gigantyczna nadpodaż i drastyczna redukcja cen. Natomiast długookresowe perspektywy rozwojowe rynku drobiu zapowiadają wzrost konsumpcji 2-3% rocznie, wzrost produkcji 8-10% rocznie, rozwój produkcji związany z rozwojem eksportu i promocja polskiego drobiu na rynkach zagranicznych. Wszyscy związani z branżą drobiarską a w szczególności hodowcy liczą na szybki koniec kłopotów związanych z ptasią grypą.

Dr inż. Sebastian Kaczmarek z Uniwersytetu Przyrodniczego w Poznaniu omówił istotny temat dla produkcji drobiarskiej, jakim jest żywienie a kontaktowe zapalenie skóry podeszwy (FDP) u drobiu. Czynniki żywieniowe wpływające na FPD, sposoby zapobiegania i czynniki predysponujące oraz pozostałe czynniki środowiskowe wpływające na częstość występowania FPD, zostały przedstawione przez doktora. Po wykładzie padło wiele pytań związanych z żywieniem m.in. dot. zakiszania kukurydzy czy różnic między soją importowaną a rodzimą i jej zastosowaniem w praktyce. Nie ma oczywiście stałej recepty na całkowite wyeliminowanie występowania zapalenia skóry, jednak istnieją punkty krytyczne w żywieniu, środowisku i ściółce, na które każdy hodowca powinien zwrócić uwagę. Temat kurzych łapek został kontynuowany przez lek. wet. Berenikę Chybicką z firmy Mediqual, która poszerzyła temat dobrostanu drobiu i zabiegów zoohigienicznych w profilaktyce pododerematitis u drobiu grzebiącego. Środek HypermiXvet to naturalny aktywator gojenia i regeneracji różnego rodzaju tkanek m.in. wspomnianych wcześniej kurzych łapek. Może być zastosowany m.in. na ściółkę poprzez stosowanie oprysków.

Firmę Golpasz S.A. z Golubia Dobrzynia reprezentował Maciej Zglenicki – dyrektor marketingu. Wyjaśnił uczestnikom – Czym jest pasza z próżni. Firma Golpasz zajmuje się produkcją mieszanek paszowych i koncentratów dla zwierząt gospodarskich, w ostatnich latach sprzedaje ponad 372.000 ton mieszanek paszowych i koncentratów rocznie. Dyrektor wyjaśnił cel technologii produkcji – Vacuum Coating, która umożliwia natrysk enzymów i tłuszczów na granulat  oraz zalety próżniowego sytemu produkcji pasz granulowanych. Ostatnim prelegentem był Pan Józef  Woźniak z Poznania, który przedstawił swój patent na utylizację pomiotu kurzego i zastosowanie go w gospodarstwie w celu wzbogacenia gleby. Jest to innowacyjna technologia dająca końcowy produkt w postaci nawozu o dużej zawartości kwasów huminowych. Na koniec konferencji członkowie zrzeszenia mieli zebranie sprawozdawczo-wyborcze KPZHDiPJ za 2016 r.

Konferencje organizowane przez KPODR mają na celu konsolidacje środowiska drobiarskiego dla rozwiązywania bieżących problemów w branży oraz zapoznanie rolników, hodowców i zainteresowanych z zagrożeniami jakie pojawiają się w hodowli drobiu grzebiącego i możliwościami niwelowania tych zagrożeń. Kolejne spotkanie dla hodowców drobiu odbędzie się w listopadzie w Przysieku. Proszę śledzić nasz kalendarz z wydarzeniami, zapraszamy serdecznie na kolejne spotkania i do współpracy.

1. Jerzy Dymek, Kujawsko-Pomorski Wojewódzki Lekarz Weterynarii

2. Uczestnicy Konferencji

3. Aleksander Bomberski, KPODR Minikowo

4. Maciej Bujnik, dyrektor Biura Krajowej Federacji Hodowców Drobiu i Producentów Jaj

5. Dr inż Sebastian Kaczmarek, Uniwersytet Przyrodniczy, Poznań

6. Prof. dr hab. inż. Grajewski Jan Julian z UKW Bydgoszcz

7. Lek. wet. Berenika Chybicka, firma Mediqual

8. Dyrektor marketingu Maciej Zglenicki, Golpasz S.A. Golub Dobrzyń

9. Józef Woźniak z Poznania, właściciel patentu

Aktualna sytuacja produkcji owczarskiej

25.01.2017 r. w Minikowie odbyło się szkolenie pn. Aktualna sytuacja i zagadnienia produkcji owczarskiej w województwie kujawsko-pomorskim. Uczestnikami byli hodowcy owiec, członkowie Regionalnego Związku Hodowców Owiec i Kóz w Bydgoszczy. Przybyłych przywitał Roman Sass, dyrektor Kujawsko-Pomorskiego Ośrodka Doradztwa Rolniczego w Minikowie.

Jako pierwszy wystąpił Aleksander Bomberski z KPODR w Minikowie, który omówił zasady tworzenia grup operacyjnych w ramach działania ,,Współpraca” oraz założenia Sieci Innowacji w Rolnictwie i na Obszarach Wiejskich.

Aleksander Bomberski, KPODR Minikowo

Następnie zabrał głos dyrektor RZHOiK – Józef Baran, podsumowując dotychczasowe działania Związku. RZHOiK prowadzi księgi i ocenę hodowlaną dla 6 ras owiec: merynosa polskiego, merynosa polskiego w starym typie, merynosa polskiego barwnego, owcy pomorskiej, czarnogłówki i berrichon du cher – razem stanowi to około 5 tys. sztuk, w tym 3760 szt. owiec objętych jest ochroną zasobów genetycznych. Związek prowadzi działalność gospodarczą; organizuje skup i sprzedaż wełny owczej potnej (ok. 30 ton rocznie) oraz sprzedaż jagniąt i owiec poselekcyjnych. Jeśli chodzi o wielkość eksportu, to w 2016 roku pojawiła się tendencja wzrostowa w porównaniu z rokiem wcześniejszym. W województwie kujawsko-pomorskim utrzymywanych jest około 8 tys. sztuk owiec, które są obsługiwane przez związek, z czego 5 tys. jest objętych oceną użytkowości. Członkowie RZHOiK zorganizowani są w trzech kołach: toruńskim, włocławskim i bydgoskim.

 

O

Dyrektor RZHOiK Józef Baran

Kolejny wykładowca, Mariusz Dobies z Firmy Trouw Nutrition opowiedział o swoich doświadczeniach jakie zdobył podczas szkolenia międzynarodowego w Hiszpanii, oraz potwierdził znaczenie tworzenia grup operacyjnych w innych województwach, zajmujących się tematyką małych przeżuwaczy. Następnie omówił produkty swojej firmy oraz zalecenia żywieniowe dla jagniąt. Preparaty mlekozastępcze jakimi dysponuje, przeznaczone są zarówno do odchowu jak i do tuczu koźląt i jagniąt. Składają się z substancji zakwaszających, które stymulują odporność i rozwój kosmków jelitowych oraz stabilizują florę bakteryjną w jelitach. Hiszpańskie doświadczenia przeniósł na polskie realia. Ciekawym dodatkiem do paszy okazały się całe ziarna kukurydzy, które mogą być wykorzystane przez małe przeżuwacze. Oprócz tego skład startera jest bardzo urozmaicony i zachęcający młode do wcześniejszego pobierania paszy już po 2 – 4 tygodniach życia.

 

Mariusz Dobies z firmy Trouw Nutrition

Regionalny Związek Hodowców Owiec i Kóz w Bydgoszczy od lat współpracuje z Kujawsko-Pomorskim Ośrodkiem Doradztwa Rolniczego w Minikowie, wszystkich zainteresowanych zapraszamy 1 – 2 lipca 2017 r. do Minikowa na Regionalną Kujawsko-Pomorską Wystawę Zwierząt Hodowlanych, gdzie prezentowane będą między innymi owce i kozy.

 

Tekst i foto Anna Mońko

KPODR Minikowo